Merton, geliştirdiği bu tipolojide dördü sapmış uyum veya sapma davranış olarak tanımlanabilecek beş farklı uyum modelini sınıflandırmıştır (Merton, 1938: 676-679; İçli, 1994a: 7576; 2014: 520-521; McCaghy vd., 2016: 62-63; Adler vd., 2018: 105-107; Williams ve McShane, 2018: 69): (1) Uyumluluk (Conformity): Toplumlarda en genel ve en yaygın görülen uyum modelidir. Bu kategoride yer alan bireyler toplumda çoğunluğu temsil ederler. Bireyler hem kültürel amaçları hem de kurumsal araçları kabul ederler. Örneğin, bir sınıftaki çocukların birçoğu iyi ve çalışkan ebeveynler tarafından yetiştirilmiştir. Genel itibarıyla, ileride üniversitede okuyacaklar ve daha sonra meşru işlerde çalışacaklardır. Kısaca bu uyum modeline sahip bireyler okula giderler, meşru bir iş bulup çalışırlar, birikim yaparlar ve diğer meşru araçları kullanırlar. (2) Yenilikçilik (Innovation): Yenilikçilik dört sapkın türden en yaygın olanıdır. Bireyler kültürel olarak tanımlanmış amaçları kabul ederler, ama bu amaçlara ulaşmak için meşru araçları sınırlı olduğundan, ilerlemek adına gayrimeşru araçlar tasarlarlar. Bu yeni araçlar, hırsızlık, soygun ve zimmete para geçirme gibi gelir getirici suçlar veya bir dizi başka suç türü olabilir. Örneğin, ebeveyn ilgisi ve kontrolünden uzak, okulda destek görmeyen çocukların yükselmeleri için herhangi bir yol yoktur. Belki de bu çocukların gelecekleri yoktur. Bu çocuklar binalara, parklardaki banklara imzalarını atarak dikkat çekmeye çalışırlar. Zira asimile edildikleri kültürel amaçlara karşın kurumsal araçları içselleştirmezler. Dolayısıyla, Merton’a göre, yenilikçilik suça en yakın olan uyarlama biçimidir. (3) Şekilcilik (Ritualism): Bireylerin önceden erişebileceklerine inandıkları amaçları terk etmeleri ve mevcut yaşamlarına odaklanmaları durumunu ifade eder. Başka bir deyişle, bireyler o andaki yaşam biçimlerinin kurallarına göre oynarlar. Örneğin, sabahın erken saatlerinde derslere katılan ama bu derslerde sürekli uyuyan başarısız öğrenciler bu kategoride yer almaktadır. Zira bu öğrenciler ilerleme, başarı niyetleri olmadan yalnızca derste olmaları gerektiği için oradadırlar, yoksa salt derslere katılım, onları başarıya ulaştırmaz. Kurumsal araçlara uyum devam ettiği için bu uyum modelinin sapma olup olmadığı hususu tartışılabilir. Nitekim bu uyum modeli genellikle bireyin sosyal konumunun büyük ölçüde onun başarısına bağlı olduğu toplumlarda tezahür eder. (4) Geri Çekilme (Retreatism): Uyumluluk modeli toplumlarda en yaygın davranış biçimi olmasına karşın, geri çekilme en nadir görülen uyum modelidir. Bu kategorideki bireyler toplumsal anlamda genel kabul gören amaçlar ve araçlar açısından topluma yabancılaşmışlardır. Toplumun teşvik ettiği amaçlara ulaşmak için çaba göstermezler, toplumsal kurallara uymak yerine, yaşam tarzlarına özgü kurallarla yaşarlar. Öyle ki sıklıkla akıl hastalığı, alkolizm ve / veya uyuşturucu bağımlılığı ile toplumsal değerleri terk ederler. Merton’a göre, bu uyum modeli bir zamanlar meşru amaç ve araçların her ikisinin 47