E/CN.4/2002/60/Add.2
Sayfa 27
müsaade edilmeyecektir”.96 “Evrensel kültür içinde yozlaşmama” gibi bir ifadenin ne anlama
gelebileceğini ve bunun insan haklarının evrenselliği ilkesi açısından ne gibi sonuçları
olabileceğini anlamak mümkün değildir. “Atatürk milliyetçiliğine karşı siyasi ve ideolojik
tahrikler”in yasaklanması da kolayca anlaşılmaya elverişli olmayan bir ifadedir. Fakat bu
kısıtlama, tarih ve gelecek konusunda farklı tasarrufların geliştirilmesi özgürlüğünü engellemek
için kullanılabilir. Özel Raportör, okul ders kitaplarının içeriğine ilişkin tartışmalarda insan
hakları yaklaşımının uygulanması ihtiyacını pek çok kez ifade etmiştir.97
72. Türkiye’nin coğrafi konumu, resmen milliyetçilik ve vatanseverlik üzerine kurulu olan
müfredatta da yansısını bulmaktadır. Bu müfredatın geri planında, Türkiye’nin dokuz
komşusundan yedisiyle sorunlu ilişkilerine dayalı bir tarih yatmaktadır. Türkiye’de tarih,
muazzam tartışmalı bir konudur. Türkiye’nin dışında metz yeghern, yani 1915-1916 yıllarında
Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde en az 1 milyon Ermeninin katledilmesi, BM İnsan
Hakları Alt Komisyonuna sunulan bir raporda soykırım olarak tanımlanmıştır.98 Daha sonra bazı
Hükümetler de yaşananların soykırım boyutuna vardığını ilan etmişlerdir.99 Türkiye’de ise bu
olay inkâr edilmektedir. Dışarıdan bakanlar için, 90 yıl önce yaşanmış olayların ele alınmasının
ulusal güvenliğe tehdit olarak algılanmasını anlamak zordur. Dolayısıyla Özel Raportör, İstikrar
paktı çerçevesinde tarih kitaplarının gözden geçirilmesi hakkında işittiklerinden memnuniyet
duymuştur.100
B. Okul dışı öğrenim: Kamusal tartışmanın kısıtlanması
73. Anayasada temel hak ve özgürlüklerin sıralanması, iki dizi sınırlama ve kısıtlama listesinin
ardından gelir. Bu sınırlama ve kısıtlamaların ikisi de Ekim 2001’de değiştirilmiştir. Önce hak ve
özgürlüklere getirilen sınırlamalar sıralanmakta,101 ardından bu hakların kötüye kullanılması
yasaklanmaktadır.102 Anayasada tanınan hak ve özgürlüklerin yapısının ve kapsamının
96
Milli Eğitim Bakanlığı - “2001 Yılının Başında Milli Eğitim”, Ankara, Aralık 2000, mim., s. 5-6.
Bkz. E/CN.4/1999/49, para. 72-73; E/CN.4/2001/52, para. 46-47; E/CN.4/2002/60, para. 67-69.
98
Alt Komisyona bir rapor sunan Ben Whitaker şöyle demiştir: “Bağımsız yetkililerin ve tanıkların güvenilir
tahminlerine göre, en azından 1 milyon Ermeni, belki de Ermeni toplumunun yarısından fazlası, ya öldürülmüş ya
da ölüm yürüyüşüne zorlanmıştır. ABD, Alman ve Britanya arşivlerindeki belgeler ve Osmanlı İmparatorluğu’nda o
dönemde görev yapan diplomatlar, Osmanlı müttefiki Alman diplomatları da dâhil olmak üzere, bu tahminleri
doğrulamaktadır… Her ne kadar daha sonraki Türk Hükümeti katliamlardan sorumlu görevlilerden bazılarının
yargılanmasını sağlamış ve bu yargılamalarda söz konusu kişiler suçlu bulunmuş olsa da, bugün Türk savı,
soykırımın hiçbir zaman gerçekleşmediği, sadece çatışmalarda kayıpların ve nüfus dağılmalarının olduğu ve bu sava
karşı olan bütün kanıtların düzmece olduğu yönündedir”. Azınlıklara Karşı Ayrımcılığın Önlenmesi ve Azınlıkların
Korunması Alt Komisyonu, Bay B. Whitaker tarafından gözden geçirilen ve güncellenen rapor: Soykırım Suçunun
Önlenmesi ve Cezalandırılması, E/CN.4/Sub.2/1985/6, 2 Temmuz 1985, para. 22.
99
Belçika Senatosu Ermeni soykırımı konulu bir kararı 1998 yılında, Fransa Parlamentosu ise Ocak 2001’de kabul
etmiştir. Akçam, T., “Le tabou du génocide arménien hante la société turque”, Le Monde diplomatique, juillet 2001.
100
Bkz. not 93.
101
Daha önceki formülasyon, hak ve özgürlüklerin sınırlanmasına dair özgül temelleri sıralamıştır. 2001 yılında
yapılan değişiklikten sonra bu madde şöyledir: “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca
Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar,
Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine
aykırı olamaz”.
102
Hak ve özgürlüklerin kötüye kullanımına dair maddenin birinci kısmı, 2001 değişiklik yasasında da
değiştirilmeden korunmuştur: “Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, Devletin ülkesi ve milletiyle
97