engelleyebilmektedir. Ayrıca, iş hayatının vereceği ekonomik özgürlük, kendini çevrenin negatif etkilerine denetimsiz bırakmasına da sebebiyet verebilmektedir. Özellikle ailenin denetiminden uzak bir yerde veya sokakta çalışan çocukların uyuşturucu, alkol kullanımı ve suç gibi sapma davranışlara karşı korumasız kaldığı görülmektedir (Teker, 2010: 46). Ailenin ekonomik şartları, aile bireylerinin tümünün ruh sağlığı gibi temelde çocuğun da kişiliğini etkilemektedir. İsteklerinin karşılanamamasının yanı sıra yoksulluk sebebiyle sürekli aç ve soğukta kalma çocuklarda endişeye sebebiyet vermektedir. Bu durum da çocuğun kişilik yapısında derin izler açmaktadır. Özellikle çocuğun kendisini güvende hissetmemesi gibi olumsuz sonuçların yaşandığı belirtilmektedir (Yavuzer, 2018: 153). Bu koşullarda yetişen çocuklar, genellikle aşağılık duygusu, sıkıntı ve engellemeler içerisinde bocalayacaklardır (Kunt, 2003: 49). 3.3.6. Kitle İletişim Araçları Kitle iletişim araçları, internet ve sosyal medya ile birlikte insan hayatının vazgeçilmez bir parçası olmuşlardır. İnsanların davranış ve düşünce biçimlerini önemli oranda etkileyen sosyal medya, ikincil sosyalleşme ve resmi olmayan eğitimin bir aracına dönüşmüştür. Bunun nedeni medyanın eğlence, bilgi ve boş zaman aktivitelerinin öznesi konumuna gelmesidir. Bu sebeple medya, insanların dünyaya bakış açısından politik tercihlere, sosyal tutumlardan başka gruplarla ilgili izlenimlere kadar birçok konuda etkilidir (Gülşen, 2005: 201-205; Browne, 2015: 289-291). Çocukların, gelişim döneminde, etraftaki bütün uyarıcılar karşısında bir tepki gösterdiği ve mesajların tümünü bilinçaltında depoladığı görülmektedir (Boğa, 2011: 105). Çocuklar, henüz eleştirel bir zekâ geliştiremediği için kitle iletişim araçlarından, özellikle de bilgisayar ve televizyondan gelen verilerin kendi için olumlu/olumsuz olduğunu ayırt edememektedirler. Kitle iletişim araçlarının çocuklar üzerinde yarattığı olumsuz etkileri ve bu etkilerin sonucunda ortaya çıkan davranış değişiklikleri aşağıda özetlenmektedir (Dilber, 2014: 64):  Çocukların, televizyonda izledikleri kahramanları (kişileri) kendilerine rol model olarak seçebildikleri ve onların bireysel özelliklerini kendi yaşamlarında mevcut ilişkilerine yansıttıkları görülebilmektedir.  Şiddet ve cinsel yayınların çocuklarda psikolojik sorunlara neden olduğu; sosyal ilişkilerde çekingen ve içine kapanık bireylere dönüştükleri görülebilmektedir.  Çocuklarda saldırgan ve cinsel davranış dürtülerinin erken yaşlarda aşırı derecede uyarılması, sadist duyguların ve cinsel bozuklukların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir.  Şiddet içeren yayınları izleyen çocukların zamanla akranlarıyla kurdukları ilişkilerde başarısız olarak, yalnız yaşamak istemeleri ve kendi dünyalarına çekilmeyi tercih etmeleri 75