2.4.1.2. Sapmaya Tepki Olarak Sosyal Kontrol Yaklaşımı
Sapma kavramsal olarak suç kavramından daha muğlak ve geniş bir anlama sahiptir. Bu
sebeple, sapma ya da sapkın davranışların tanımlanması zordur. Sapma kelimesi sapmak fiilinden
türemiştir ve genellikle, normal dışı, alışılmamış ve olağan olmayan davranışları ifade etmektedir.
Sosyal kural ve beklentilerden farklı davranışları “sapıcı davranışlar” olarak tanımlamak mümkündür
(Sokullu-Akıncı, 2007: 38).
Sosyal bir problem olarak görünen sapma, ancak sosyal problemlerin tümünü
kapsamamaktadır. Örneğin işsizlik sosyal bir problem iken sapma olarak görülmez. Bunun yanı sıra
tecavüz, adam öldürme ve hırsızlık gibi sapmaların aynı zamanda sosyal problemler olarak
görüldüğünü belirtmek gerekir. Toplumların davranışlarını yönlendiren ve biçimlendiren, insanlar
tarafından kabul gören bazı temel normlar bulunmaktadır. Toplumlar, kabul ettikleri sosyal kontrol
sayesinde üyelerinin söz konusu normlara uymalarını istemektedirler. Bu normlara uyulmaması
halinde sosyal baskılar gerçekleşmekte ve bu durumda kontrolden çıkma durumu yaşanmaktadır ki
bu da “sapma” olarak ifade edilmektedir (Üresinler, 2005: 22).
İnsanların sapma sonucunda sergilediği davranışlar nedeniyle suç işlemeye yöneldikleri
görülmektedir. Suç olarak görülmeyen bazı davranışların sosyal bir problem olarak toplumdaki
kültürel ve sosyal işleyişi ve ahengi bozduğu belirtilmektedir. Bir anlamda insanların suç işlemesi
için ortam oluşmaktadır. Yücel (2004: 45-46)’e göre, genel olarak, suçun işlenmesi durumu
fırsatların oluşumuna bağlıdır. “Fırsatlarında büyük ölçüde potansiyel mağdurların davranışlarıyla
şekillendiği görülmektedir.” Bununla birlikte, suç oranları üzerinde potansiyel suç mağdurlarına ait
kolektif davranışın etkili olabileceğinin de altı çizilmektedir. Suçun işlenmesi, geniş çapta, bireyin
karakteristik özellikleriyle ilişkili olabileceği gibi çoğu suç davranışı çevrenin etkisine bağlı olarak
dış etkenlerle de yakından ilişkilidir. Böylece, sapma kavramının belirli bir toplum ve zamanda
normdan ayrılık sergileyen davranışla ilişkili olduğu ileri sürülmektedir. Bu durumda, sapma
davranışlarının bireyin topluma uyum sağlama girişimlerindeki süreçlerden kaynaklandığını
söylemek mümkündür.
Durkheim sapmanın toplumların tümünde bulunduğunu bu nedenle de normal olduğunu
belirtmektedir. Hatta ona göre sapma, sağlıklı toplumların bir özelliğidir. Sapma olgusunun
nedenlerini aşağıdaki gibi ifade etmektedir (Sümer, 2006: 73-75):
Sosyalleşmeyle ilgili nedenler,
Kişinin isteklerinin gerçekleştirilmesi kendi gücünün üstüne çıkması durumlarında bireyler
sapma yoluyla sosyal baskıdan kendisini kurtarması,
Sapmalar karşısında yaptırımların zayıf olması,
60
Hedef paragraf seç3
Bir paragrafa bağla
Connect to an entity
Disable highlights
İçindekiler tablosuna ekle