E/CN.4/2002/60/Add.2​ Sayfa 9 olmayan kişiler açısından, yasal ikamet izni olan okul çağındaki çocuklar için eğitim ve öğretime erişim olanağı sağlandığı izlenimi oluşmuştur. Milli Eğitim ve İçişleri Bakanlıklarından çıkan idari genelge ve yönergeler farklılık göstermektedir ve bunlar, öğrencilerin diploma almasını, ikamet izinlerinin okul yılıyla uyumlu olmaması halinde öğrenimlerini tamamlamasını engellemektedir.12 Çocuk işçiliği konusunda ise, Hükümetin dört farklı bölümü kurumsal yetkeleri paylaşmaktadır. Bu nedenle, çocuk işçiliğinin denetim altına alınması konusundaki çabalar hayli düzensizdir ve kurumsallaşamamaktadır.13 16. İnsan haklarının bütünselliği ilkesi, öğrenim ve çalışma arasındaki bağlantının incelenmesini gerektirir; özellikle zorunlu öğretim süresinin ermesiyle birlikte örgün eğitim ve öğretimin dışında kalan kişiler açısından bu önemli bir sorundur.14 Öğrenim piramidinin en altından başlayan çocukların çok küçük bir yüzdesi, piramidin en üstüne kadar gelebilmektedir. Örneğin, Douglas Frantz, Hükümetten ismi belirtilmeyen bir kaynağa atıfta bulunarak, beş çocuktan sadece birinin 14 yaşından sonra öğrenimine devam edebildiğini belirtmiştir.15 Yaygın bir tahmine göre, başvuranlardan sadece yüzde onu üniversiteye kabul edilmektedir. Bu, öğretim sistemindeki rekabetin bir göstergesidir. Eğitim ve öğretimin maliyetlerinin artması, muhtemelen bu alanda kapsayıcı ve insan haklarına dayalı bir strateji geliştirilmesi ihtiyacını pekiştirecektir. Avrupa Birliği, eğitim ve öğretim alanında yatırımların arttırılmasına öncelik vermektedir16 ve gözden geçirilmekte olan insan hakları meselelerinin geniş kapsamı, hak temelli böyle bir stratejinin geliştirilmesi açısından pekâlâ teşvik edici bir etken oluşturabilir. B. Değişimin katalizörü olarak AB’ye üyelik beklentisi 17. Türkiye, 1949 yılından beri Avrupa Konseyi ve 1952’den beri NATO üyesidir. Avrupa Toplulukları ile 1963 yılında bir ortaklık antlaşması imzalanmıştır. Bu aynı zamanda Türkiye’nin ilk üyelik başvurusudur ve 1989 yılında reddedilmiştir. Bu ret kararı, Aralık 1999’da düzeltilmiştir. Bu tarihte Helsinki Zirvesi, Türkiye’nin statüsünü AB üyeliği için resmen tanınan bir aday ülke olarak yükseltti. Türkiye ile Katılım Ortaklığı Belgesi, Mart 2001’de onaylandı. Bu belge, “Türkiye’nin katılım ölçütlerine uyum sağlaması için bir yol haritası” oluşturuyordu.17 Bunun ardından Mart 2001’de AB Müktesebatının Uyarlanmasına dair Ulusal Programı 12 Özel Raportör, vatandaş olmayanların eğitim ve öğretime erişim olanakları konusunda yasal ve pratik sorunlara dair kapsamlı inceleme yapan BM Mülteciler Yüksek Komiserliğine minnettardır ve BMMYK ile STK ortaklarının eğitim ve öğrenim hakkının yaygınlaşması konusundaki çalışmalarından memnuniyet duymaktadır. 13 Aksit, B. vd., Working Street Children in Three Metropolitan Cities: A Rapid Assessment, Investigating the Worst Forms of Child Labour, IPEC/ILO, Cenevre, Kasım 2001, s. 26. 14 Milli Eğitim Bakanlığı, 14-19 yaşları arasındaki çocuklar için çıraklık eğitiminin 89 meslek grubunu kapsadığını belirtmiştir. Bir tek meslek için bu tür bir derin eğitim programının (ki bunlardan bazıları için iş bulma ya da kendi işini kurma olanakları olmayabilir) yerine yeni bir politika ve uygulamanın getirilmesi gerektiği de eklenmiştir (Milli Eğitim Bakanlığı, “2001 Yılının Başında Milli Eğitim”, Ankara, Aralık 2000, mim., s. 161 ve 185). 15 Frantz, D., “Poverty forces new methods for educating Turkish youth”, 1 Temmuz 2001, www.tegv.org/english. 16 Avrupa Toplulukları Komisyonu, bütçe önceliklerinin yeniden belirlenmesini, özellikle eğitim ve öğretim, sağlık ve sosyal hizmetlere öncelik verilmesini tavsiye etmiştir. Avrupa Toplulukları Komisyonu - 2001 Türkiye’nin Katılım Yolunda İlerleme Raporu -2001, Document SEC(2001) 1756, 13 Kasım 2001, s. 45). 17 AB Komiseri Gunther Verheugen, Türkiye’nin ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü ve din özgürlüğünün yanı sıra bütün yurttaşları için kültürel hakları da içeren geniş ölçekli siyasal reformları sadece benimsemekle kalmayıp aynı zamanda uygulaması gerektiğini vurgulamıştır. “Accession partnership with Turkey adopted”, Document IP/01/332, 8 Mart 2001 (europe.eu.int/comm/enlargement/turkey).