E/CN.4/2002/60/Add.2
Sayfa 29
Raportör, bu eğitimin özellikle çocuk haklarıyla ilgili bölümleriyle ve polisin çocuklara yönelik
muamelesine yaptığı etkiyle ilgilenmiştir. Fakat Özel Raportör, insan hakları eğitimi yapılan
polis karakollarını ziyaret talebinin Hükümet tarafından reddedilmesini üzüntüyle
karşılamaktadır.
79. Çocuk Hakları Sözleşmesinin onaylanmasının ardından gelişen yeni dil, sıklıkla çocuk
hakları öncesi dönemdeki, çocukları hakların özneleri olmaktan ziyade yetişkinlerin verdiği
kararların nesnesi olarak ele alan yaklaşımlar sürdürülerek uygulanmaktadır. Yeni çocuk hakları
yaklaşımı, disipline dayalı çocuk yetiştirme yaklaşımlarının ne kadar yaygın olduğunu ortaya
çıkmıştır. Bu yaklaşımlar, çocukların fiziksel olarak istismar edilmesi yoluyla, onları itaate
koşulama ilkesine dayalıdır. İşkence konusunda BM Özel Raportörü, işkencenin toplumsal
temelleri olduğunu gözlemlemişti: “ailede, okulda ve askerlik sırasında dayak ve benzeri
uygulamalar, ıslah ve disiplin yöntemi olarak kullanılmaktadır”.107 Benzer şekilde, okullarda
çocuklara bedensel şiddet cezalarının uygulanması, okul dışında kendi anne-babaları ve polis
tarafından dövülmeleriyle ilişkilendirilmektedir.
80. Resmen yasaklanmasına rağmen Türk okullarında bedensel şiddet cezalarının kullanıldığı
bildirilmektedir.108 Kullanımının kapsamı ve çocuk üzerindeki etkileri konusundan bilgi yoktur,
çünkü bu tür bilgiler toplanmamaktadır. Özel Raportör, bedensel şiddet cezaları vakalarının ve
yaygınlığının izlenmesini tavsiye etmektedir; böylece bu uygulamaların ortadan kaldırılması için
etkin önlemler geliştirilebilecektir.
C. Öğrenim yoluyla insan hakları
81. Bir yandan yetişkinler arasında işsizlik sorunu varken bir yandan da çocuk işçiliği sorununun
var olması, eğitim ve öğretimin bütün insan hakları ve özgürlüklerinin uygulanmasına
uyarlanması ihtiyacına iyi bir örnek teşkil eder. Okulu bitiren yetişkinler iş bulamazken çocuklar
çalışmak zorundadır, zira eğitim-öğretim ve çalışma alanlarında bir uyumsuzluk söz konusudur.
Uluslararası alanda ve ulusal alanlarda yoksulluğun ortadan kaldırılmasına yönelik eğitim ve
öğretim stratejileri geliştirilmesi yoluyla eğitim ve çalışma alanları arasında bağlantı
pekiştirilmiştir.
82. Yoksullaşma süreci, sadece yoksulları değil, Türkiye orta sınıfını da ele geçirmiş
bulunmaktadır. Özel sektörde ve kamu işyerlerinde işten çıkarılan kişilerin sayısı, 2001 yılı
sonlarına doğru 600,000 civarında tahmin ediliyordu.109 Sayıları hızla artmaktadır. Ankara’da bir
yürüyüş yapmak, “sokaklarda çalışan çocuklar”ı görmek için yeterlidir; bu, çocuk işçiliği
sorununun sadece bir yüzüdür. Çocuklar sokaklarda çalışmakta, kâğıt mendil (hatta bazen
kendilerini) satmaktadır. Çünkü aileleri, çocukların bu şekilde elde edeceği gelire muhtaçtır ya
da bazı çocuklar kendi gelirleriyle ayakta durmaktadır. Özel Raportör, “sokakta çalışan çocuklar”
arasında çok sayıda kız çocuğu görmüş ve şaşırmıştır, anlaşılan bu yeni bir durumdur.
107
Commission on Human Rights, Report of the Special Rapporteur on torture: Visit to Turkey,
E/CN.4/1999/61/Add.1, 27 Ocak 1999, para. 18.
108
Eğitim-Sen’in okullarda bedensel cezalar üzerine yaptığı bir araştırmanın sonuçlarına göre, her dört öğretmenden
biri, çocukları rutin olarak dövmektedir (www.egitimsen.org.tr).
109
“Turkey’s poor: Their lot gets worse”, The Economist, 1 Eyl��l 2001.