Matza ve Gresham Sykes, nötrleştirme kuramını ortaya atmışlardır. Onlara göre
bu kuram, suçluların işledikleri suçları nasıl normalleştirdiklerini anlamamızı sağlayacaktır.
Bunu anlamamız için beş tane suç davranışını nötrleştirme ve haklı çıkarma tekniği vardır
(Matza ve Skes, 1957; Akt. Bartollas ve Schmalleger, 2017):
1- Sorumluluğu inkâr etme (Bu işi bilerek yapmadım.)
2- Zarar verdiğini inkâr etme (Hiç kimseyi incitmedim.)
3- Mağduru inkâr etme (Onlar sebebini oluşturdular.)
4- Kendini suçlayanları şikâyet etme (Herkes benimle uğraşıyor/beni rahatsız ediyor.)
5- Daha üst makamlara başvurma (Bu işi kendim için yapmadım.) (s. 111)
Sonuç olarak Matza, suçun sürüklenme ile pekiştirilerek öğrenilen bir davranış
olduğunu aynı zamanda içinde bulunulan toplumsal değerlerin nötrleştirme teknikleri ile
suçun suç olduğunu önleyecek kişisel ve toplumsal kontrol mekanizmaların azalması suçu
normalleştirmelerine ve suçun tekrar etmesine neden olması üzerine çalışmış ve literatüre
büyük katkı sağlamıştır.
3.2.6. Akers’ın sosyal öğrenme kuramı
Ronald Akers tarafından geliştirilmiştir. Sutherland’ın teorisini destekleyici ve
eksik bulunan yönleri geliştirmek üzere ortaya çıkmıştır. Akers daha önce geliştirilen
fikirleri bir araya getirip biçimlendirerek kapsamlı bir model oluşturmuştur. Akers’e göre
suç; öğrenmenin bir ürünüydü. Bu davranışın gelişim sürecinde çeşitli öğrenme türlerinin
olduğundan bahseder. Bunun için Sutherland’ın ayrıcı birliktelikler, Tarde’ın taklit,
Skinner’ın pekiştirme ve Bandura’nın gözlemsel sosyal öğrenmesi kuramlarını önemli bulup
kuramını bu temeller üzerine inşa etmiştir (Bal, 2016: 121).
Sosyal öğrenme teorisini dört bileşen üzerine inşa etmektedir (Akers, 2003; Akt.
Dolu, 2010):
1- Ayırıcı Birliktelikler; “… bir kişinin illegal veya kanunlara saygılı davranış
tarzlarına ilişkin olumlu ya da olumsuz normatif tanımlara maruz kalma sürecidir”.
2- Tanımlamalar; tanımlamalar, bireyin tavır ve davranışlarını anlamlı kılan ve bu
tavır ve davranışların nedenini ve niçinini izah eden, neyin doğru neyin yanlış
olduğuna ilişkin gerekçelendirmeler (rationalizations), ahlaki değerler ve
eğilimlerdir. Sosyal öğrenme teorisinde genel (general) ve özel olarak (spesific)
olmak üzere iki çeşit tanımlamalar vardır. Genel tanımlar kişiyi kanunlara, kurallara
31