CİSST 2022 YILI HAPİSHANELER RAPORU Sivil toplum örgütleri ve barolar, çocuk mahpuslara ilişkin hak temelli izleme yapmak üzere 2022 yılında da hapishanelere girememiştir. Bununla birlikte, hapishanelerin izlenmesinden sorumlu resmi denetim mekanizmalarının faaliyetleri incelendiğinde aşağıdaki tespitler yapılmıştır. - Meclis İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu’nun (MİHİK) alt komisyonlarından biri olan Çocuk Hakları Alt Komisyonu’nun 2022’de yaptığı tek toplantının6 içeriğinde çocuk mahpuslar yer almamaktadır. - Çocuk mahpusların izlenmesinde doğrudan sorumluluğu bulunan bir başka MİHİK alt komisyonu olan Hükümlü ve Tutuklu Hakları Alt Komisyonu’nun 2022 yılında yaptığı toplantıların tutanaklarına göre, müstakil bir çocuk hapishanesi ziyaret edilmemiş, ziyaret edilen yetişkin hapishanelerinin ise çocuk koğuşlarına ilişkin bir gözlem aktarılmamıştır. Bununla birlikte, anneleriyle tutulan 0-6 yaş arası çocukların durumlarına ilişkin çeşitli tartışmalar yürütülmüştür. - Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’nun (TİHEK), ulusal önleme mekanizması olarak 2022’de yaptığı ziyaretlere müstakil çocuk hapishaneleri dahil edilmemiştir. Ziyaret edilen yetişkin hapishanelerinin kimilerinde çocuk koğuşunun bulunduğu ve az sayıda çocuğun olduğu bilgisi aktarılsa da raporlarda çocuklarla yapılan görüşmeler veya bunlar üzerine idareye verilen tavsiyeler yer almamaktadır. - İl ve ilçelerdeki insan hakları kurullarının ve adalet komisyonlarındaki ceza ve tutukevleri izleme kurullarının yaptıkları ziyaretlere ilişkin kamuoyuyla paylaştıkları herhangi bir rapor yoktur. Politika Önerisi: Başta MİHİK ve TİHEK olmak üzere denetim mekanizmaları çocuk hapishanelerine rutin ziyaretler düzenlemeli ve bu ziyaretler çocuk hakları odaklı belirli standartlara göre gerçekleşmelidir. Politika Önerisi: Hapishaneler, hak temelli izleme yapmak üzere sivil topluma yeniden kapılarını açmalıdır. 1.3.2. Mevzuat ve/veya Uygulama Kaynaklı İhlaller 2020 ve 2021’de olduğu gibi, 2022’de de çocukların tutuklu yargılanmalarının yarattığı hak ihlalleri devam etmiştir. Hükümlü çocuklar COVID-19 izninde hapishane dışındayken, yargılamaları devam eden tutuklu ve hükmen tutuklu çocuklar hapishanelerde kalmaya devam etmiştir. Sonuç olarak, kesinleşen hapis cezası çocuklara bir “özgürlük” sağlarken, tutuklu yargılama çocuklar için asıl ceza niteliğine bürünmüştür. Öte yandan, paylaşılan istatistiklerdeki tutuklu çocuk sayıları göstermektedir ki Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (BMÇHS) ile taraf devletlere7 bir yükümlülük olarak getirilen “tutuklamanın son çare olması” ilkesi, uygulamada karşılık bulmamaktadır. Çocuk Hakları Alt Komisyonu’nun TBMM’nin internet sitesinde yer alan sayfasında, 2022’ye denk gelen 5. ve 6. yasama yılları için yalnızca bir adet toplantı tutanağı yer almaktadır. Bkz. https://www.tbmm.gov.tr/Tutanaklar/KomisyonTutanaklariDonemListele?Kodu=10227&Tur=Alt. Erişim Tarihi: 27.04.2023. 7 Türkiye, BMÇHS’yi 14 Eylül 1990 tarihinde imzalamış ve BMÇHS’nin onaylanmasının uygun bulunduğuna ilişkin 4058 sayılı Kanun, 11 Aralık 1994 tarih ve 22138 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. 6 42