karşılaştıklarında yaşadıkları ‘yabancılaşma’ olarak belirtmişlerdir. Gençler kendilerine
benzer özelliklerde ve suçlu olan akranlarıyla vakit geçirirler. Bu gençler yaşadıkları
gerilim ve engel için toplumu suçlar ve bu şekilde suç çetelerini oluşturabilmektedirler.
‘Çeteleşme’ gençlere suç davranışı için ihtiyaç duydukları desteği ve gerekçeyi sağlar.
Bu gençler kendilerini çevreleyen ‘aykırı fırsatlar’ sonucu yasa dışı faaliyetlere yani suç
davranışına yönelebilmektedir. Aykırı fırsat kavramı, Merton’un meşru araçlar
kavramsallaştırmasının tam tersi düşünülerek ortaya konmuştur. Meşru araçlarla başarıya
ulaşma fırsatı gibi, meşru olmayan yollar da hedefe ulaşmak için kullanılabilir. Örneğin
çocuk veya genç suç işleme kültürü baskın olan bir alt kültür grubu içinde ise, suç işleme
davranışıyla tanışması ve hedeflerine ulaşmakta bu fırsatı kullanması olasıdır
(Haralambos ve diğerleri, 1995, s. 394).
Aykırı fırsatlara ulaşımı ve meşru araçlardan yoksunluğu inceleyen Cloward ve
Ohlin (1960) başarıya, özellikle maddi kazanca, meşru araçlarla ulaşma olanakları sınırlı
olanların üç tip sapma davranışı gösterebileceklerini ileri sürmüşlerdir. İlk tip sapma
davranışı suçlu alt kültürünün oluşmasıdır. Aykırı fırsat yapısının mümkün olduğu
ortamlarda suçlu alt kültürü gelişecektir. Örneğin suç örgütleri aykırı fırsatların bir
ürünüdür. Suçlu alt kültürün oluşmasında suç hiyerarşisinde yükselmiş yetişkin suçlu rol
modeller rol oynar ve hedef maddi kazançtır. Diğer iki sapma davranışı yasal veya yasa
dışı bir fırsat elde edememe halinde ortaya çıkar. İkinci tip sapma davranışı çatışma alt
kültürüdür. Çatışma alt kültürünün ortaya çıktığı ortamlarda suça yatkın veya suç işleyen
çocuk veya genç suçlu için gerekli rol modeli sağlayacak suçlu yetişkin veya suç örgütü
bulunmamaktadır. Bu gençler alt kültür içinde saygınlık kazanmak için öfkelerini
sokaklarda şiddet davranışına başvurarak gösterirler. Sokak çeteleri bu tip sapmaya
örnektir. Üçüncü tip sapma davranışı geri çekilme alt kültürü oluşturur. Geri çekilme alt
kültürlerindeki genç bireyler hedeflerine ulaşmada hem yasal hem de yasadışı
yöntemlerden yoksun olmakla beraber suçlular arasında bir prestije sahip olmaktan da
yoksunlardır. Ne suç örgütlerinde ne de sokak çetelerinde varlık gösteremeyen bu gençler
bir nevi ‘başarısız suçlu’lardır. Örneğin yasadışı içki ve uyuşturucu bağımlısı gençler geri
çekilme alt kültürünü oluştururlar.
Cloward ve Ohlin’in aykırı fırsatlar kuramı suç ve sapmayı açıklamada yapısal ve
alt kültür çerçevesi içindeki en kapsamlı kuramdır. Gerilim kuramı ve suçlu alt kültürü
kuramı bir adım öteye taşımışlardır. Aykırı fırsat kavramını suç bilimine katmışlardır.
23