ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumları’nda Mekânsal Etkinin Değerlendirilmesi Çiğsem Yağmur YÜKSEL Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Mustafa YEĞİN Mimarlık Anabilim Dalı ÖZ Suça sürüklenen çocuk sayısı, yıllar içinde artan bir değişim göstermektedir. Bu durum, daha uzun vadede büyüme ve gelişme süresi devam eden tutuklu çocukların, toplumda kabul görme sorunlarıyla karşılaşma risklerini içerdiği, aynı zamanda yetişkin suçlu olma potansiyeline sahip olduğunun göstergesidir. Tutuklu çocuklar, hapsedilme koşullarına göre yönetilen Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumlarında barındırılmaktadır. Çocuk Kapalı Ceza infaz kurumlarının temel fonksiyonu ise, çocuklar yönünden eğitim almaları ve belirli becerileri kazanmalarına, meslek edinmeleri ve yeniden toplumla bütünleştirilmelerine yöneliktir. Ancak, çocuk suçlu olması nedeniyle bina içinde hapsedilmesi fiziksel ve psiko-sosyal gelişim sorunları yaratmaktadır. Bu nedenle çalışmada, “Tutuklu çocukların fiziksel ve psiko-sosyal gelişimini desteklerken mekânsal ve ortama bağlı bileşenlerle rehabilite edilmesini sağlayan cezaevi nasıl olabilir/tasarlanabilir” konusu üzerine fikirler geliştirilmiştir. Araştırma sorunsalı, Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistem Modeli, ortama bağlı mekânsal/bağlamsal ihtiyaçları ve programda tanımlanan bina/mekan bilgisini içeren alan gereksinimleri araştırılarak incelenmiştir. Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda çocuk, mekân ve ortama ilişkin tasarım sorunları, psiko-sosyal yönden durum tespiti, mekânsal/ortamsal bağlamın psiko-sosyal durum üzerindeki etkisi, teorik açıklamalarla desteklenen analizlerden ve değerlendirmelerden çıkarımlar elde etmeyi kolaylaştırmış ve bir tasarım rehberi önerisi yapılmıştır. Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumlarının iyileştirici mimarisi için (1) yerleşim alanının seçimi (2) konumun coğrafi özellikleri (3) yaşama biriminin kontrolü (4) bina formu (5) ortak kullanım alanının sınırları (6) sosyalleşme alanları (7) yakından izleme biriminin eklenmesi ve üretim odaklı mesleki eğitim/atölyelerin kurulması üzerine tasarım bilgisi ve pratiğinin geliştirilmesi gerektiğini tespit etmiştir. Anahtar Kelimeler: Cezaevi Tasarımı, İyileştirici Mimarlık, Ortam Tasarımı, Tutuklu Çocuk I