ÖĞRENCILER VE EĞITIME ERIŞIM EĞİTİM İZLEME RAPORU 2020 sektöründe çalıştığı dikkat çekiyor. Anket verileri, çalışma koşullarının çocuklar için olumsuz etkilerini de ortaya koyuyor. Örneğin, aşırı sıcak veya soğukta kalmak; kimyasal madde, zararlı gaz, toz veya dumana maruz kalmak; ağır yük taşımak; gürültü veya sarsıntıyla karşılaşmak; yaralanmak veya sakatlanmak olumsuz çalışma koşulları arasında aktarılıyor. Bunlara ek olarak, Çocuk İşgücü Anketi’nin hane içi emeği ve çalışan mülteci çocukları işgücüne katılım olarak değerlendirmemesi önemli eksiklikler olarak göze çarpıyor. Yine benzer bir şekilde, anketin yoğunlaştığı Ekim, Kasım ve Aralık aylarının çocuk işgücüne katılımdaki en düşük aylar olması da ankete yapılan bir başka eleştiridir.88 Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 32. maddesine göre sözleşmeye taraf devletler, çocuğun eğitiminin ve/veya gelişiminin zarar görmesine neden olacak işçiliğin ve sömürünün önlenmesinden sorumludur.89 Bunun için işverenlerin denetlenmesi ve cezai yaptırımların caydırıcı kılınması kritik önem taşıyor. Tüm bu veriler değerlendirilirken konuya tek boyutlu yaklaşılmaması, birbirini kesen durumların da hesaba katılması gerekiyor. Örneğin, mülteci çocukların çalışması söz konusu olduğunda sorunun giderilmesi ve kapsayıcı uygulamaların tesisi için gereken özel önlemlerin ayrıca planlanması gerekiyor. Aksi takdirde toplumsal eşitsizlikler sonucu meydana gelen ve ‘kırılgan’ olarak da adlandırılan grupların “dezavantajlılığı” bu tür durumlarda katlanabiliyor. MEVSIMLIK GEZICI TARIM İŞÇISI AILELERIN ÇOCUKLARI Çocuk işçiliğinin yüksek olduğu sektörler arasında ağır ve tehlikeli bir sektör olan tarım büyük yer kaplıyor. Mevsimlik tarım işçileri arasında çocuklar da bulunuyor. Hane gelirini artırabilmek ve geçimini sağlayabilmek için mevsimlik tarım işçiliği yapan ailelerin çocuklarının da tarımsal üretime dahil edilmesiyle sıklıkla karşılaşılıyor.90 Ailelerin yılın belirli dönemlerinde çalışmak için seyahat etmeleri gerektiğinden çocuklarının eğitim hayatı da etkileniyor. Tarım alanlarında çadırlarda yaşayan ailelerin altyapı yetersizliği sebebiyle temel haklara erişimi aksayabiliyor. Örneğin, barınma, temiz su, elektrik, aydınlatma, çevre güvenliği açısından dezavantajlı koşullarda yaşanabiliyor. UNICEF Türkiye’nin desteğiyle Kalkınma Atölyesi tarafından Adana ve Şanlıurfa’da yürütülen Yoksulun Umudu Çocuk: Mevsimlik Tarım İşçisi Hanelerin Sosyoekonomik Profili ve Çocuk İşçiliği Araştırması’na91 göre mevsimlik tarımda çalıştırılan Türkiyeli ve Suriyeli çocukların %43’ünü 18 yaş altındakiler oluşturuyor. Mevsimlik tarım işçisi ailelerin çocukları kimi durumlarda taşımalı sistemle kimi durumlarda ise konakladıkları alanda bulunan çadır okullarda öğrenim görebiliyorlar. Halihazırda aileleriyle birlikte çalışmak durumunda kalan ve eğitime erişimde zorluklarla karşılaşan çocuklar, pandemi ortamında eğitimin uzaktan yürütülmesiyle birlikte eğitimden tamamen kopma durumuyla karşı karşıya kaldılar.92 Pandemi öncesinde de mevsimlik tarım için eğitim-öğretim yılı bitmeden okulun bulunduğu yerden ayrılan, okullar açıldığında da henüz dönmemiş olan aileler bulunuyordu. Pandemi nedeniyle okulların erken kapanması nedeniyle, çalışmak için eğitim-öğretim yılının bitimini bekleyen mevsimlik tarım işçilerinin de bulundukları ili daha erken terk etmeleri söz konusu oldu. Uzaktan eğitim süresince internete, bilgisayara, akıllı telefona 88 Fişek Enstitüsü Çalışan Çocuklar Bilim ve Eylem Vakfı, 2 Nisan 2020; Uyan Semerci vd., 6 Nisan 2020. 89 Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme. 90 Kalkınma Atölyesi, 2019. 91 A.g.e. 92 Aktaş Salman, 5 Mayıs 2020. 41