Çocukların gelişimlerini henüz tamamlamamış olmaları nedeniyle, farklılaştırılmış, ayrı bir adalet sistemine tabii olmaları gereklidir İlgili literatür incelendiğinde, çocuk ceza yargılamasının nasıl deneyimlendiğine dair sınırlı çalışmaların bulunduğu, araştırmaların daha çok suça sürüklenme nedenlerine ve suç algılarına odaklandığı görülmektedir. Bu araştırmanın amacı ise çocuk ceza yargılamasına ilişkin mevzuat ve uygulamaların çocuk haklarına uygun olup olmadığını araştırmak; yargılanma sürecinin özneleri tarafından nasıl algılandığını ve hayatlarına nasıl etki ettiğini açıklamak; çocukken yargılanan yetişkinlerin, uzmanların ve avukatların deneyimleri ile önerilerini tespit etmektir. Araştırmada, suça sürüklenen çocuk sıfatıyla hakkında soruşturma ve kovuşturma yürütülen 18 yaşını tamamlamış kişilerle ve çocuk ceza yargılamasında görev alan avukat ve uzmanlarla nitel görüşmeler yapılmıştır. Bulgular içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiş ve suça sürüklenen çocuklar hakkında yürütülen soruşturma, kovuşturma süreçler൴nde çocukların yüksek yararına, yaşama ve gelişme haklarına ve katılım haklarına aykırılık taşıyan uygulamalar tespit edilmiştir. Bu uygulamalar sonucunda katılımcıların adli sisteme girmelerinin farklı suç ortamlarına maruz kalmalarına neden olduğu; aile ve akran ilişkilerini, eğitimlerini, iş hayatlarını, devlet ve yasalarla olan bağlarını olumsuz etkilediği görülmüştür. Ayrıca katılımcıların adli sisteme dahil olmaları nedeniyle damgalanmış hissettikleri, ümitsizliğe kapıldıkları, suçluluk duydukları, utandıkları, şaşkınlık ve üzüntü yaşadıkları, çocukluklarını kaçırdıklarına dair bir inanç geliştirdikleri, geleceğe dair kaygılı bir belirsizlik taşıdıkları anlaşılmıştır. Çalışmanın sonunda, çocuk ceza yargılamasının çocuk dostu olan bir çocuk adalet sistemine hizmet edebilmesi için öneriler sunulmuştur. Anahtar kelimeler: Suça sürüklenen çocuk, adil yargılanma hakkı, katılım hakkı, yüksek yarar, çocuk dostu adalet

Suç kavramı 'yasalara aykırı davranış' olarak tanımlandığında herhangi bir nedenle yasalarla ihtilafa düşen çocuklar suça sürüklenmiş çocuk olarak tanımlanabilmektedir. Bu çalışmada, suça sürüklenen çocukların (SSÇ) suça sürüklenmesine neden olan bireysel faktörlerden sayılabilecek sosyal biliş, empati ve katı-duyarsız kişilik özelliklerinin suça sürüklenmeye ve bu çocuklarda şiddet eğilimine etki edip etmediği ve ne derecede etki ettiğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma, kesitsel analitik bir çalışmadır. Çalışmaya İstanbul Sağlık Bilimleri Üniversitesi Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları adli psikiyatri polikliniğine ayaktan başvuran, İstanbul Çocuk Eğitimevi veya İstanbul Maltepe Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumu'nda kalan dahil olma kriterlerini karşılayan ve çalışma için gönüllü olan 121 suça sürüklenen erkek çocuk ve sağlıklı kontrol grubu olarak Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine danışma amaçlı başvuran dahil etme kriterlerini karşılayan, Bir psikiyatrik takibi olmayan ve çalışma için gönüllü olan 121 erkek çocuk dahil edilmiştir. Araştırma 1 Ocak 2024 ile 31 Mayıs 2024 tarihleri arasında yürütülmüştür. Belirtilen tarihler arasında başvuran tüm olgulara Gözlerden Zihin Okuma Testi Çocuk Formu, gaf ve kontrol hikâyeleri ile sosyal biliş değerlendirmesi yapılmıştır. Empati, katı-duyarsız özellikleri değerlendirme ve şiddet eğilimi düzeyini belirleme amacıyla sırasıyla KASİ Empati Eğilimi Ölçeği-Ergen formu, Katı-Duyarsız Özellikleri Tarama Ölçeği-Gençlik Versiyonu, Şiddet Eğilimi Ölçeği kullanılmıştır. Çalışmaya dahil edilen çocukların psikiyatrik bozukluklarını belirlemek için KiddieOkul Çağı Çocukları için Afektif Bozukluklar ve Şizofreni Görüşme Envanteri- Şimdi ve Yaşam boyu Versiyonu uygulanmıştır. Bulgular: Suça sürüklenen çocukların 2'si tutuksuz yargılanmakta, 54 tanesi İstanbul Çocuk Eğitimevi'nde ve 65 tanesi ise İstanbul Maltepe Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda kalmaktadır. SSÇ grubunun SK'ya göre bir işte çalışıyor olma, sınıf tekrarı yapma, disiplin cezası alma ve ailede sabıkalı birey bulunma oranı daha yüksek bulunmuşken, aile gelir seviyesi daha düşük bulunmuştur. İki grubun Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT), gaf-kontrol hikayeleri, KASİ Empati Eğilim Ölçeği (KASİEEÖ), Katı-Duyarsız Özellikleri Tarama Ölçeği (KDÖTÖ) ve Şiddet Eğilimi Ölçeği (ŞEÖ) puanlarında istatistiksel olarak anlamlı farlılık saptanmamıştır. SSÇ grubu sadece cinsel, sadece madde ile ilişkili, sadece mal güvenliğine karşı ve yaralama ağırlıklı karışık olmak üzere 4 gruba ayrıldığında, madde ile ilişkili suçlar ile yaralama ağırlıklı karışık suçları işleyen çocukların ŞEÖ puanlarının diğer suç grupları olan sadece cinsel ve sadece mal güvenliğine karşı olan suçları işleyen çocuklara oranla daha yüksek saptanmıştır. Tüm çocukların tüm ölçek puanları kıyaslandığında ise empati ile katı-duyarsız özellikler arasında düşük düzeyde ters yönlü ve katıduyarsız özellikler ile şiddet eğilimi arasında orta düzeyde pozitif yönlü anlamlı ilişki saptanmıştır. Sonuç: Bulgularımız SSÇ ile sağlıklı kontrol grubu arasında şiddet eğilimi açısından fark olmadığını, suça sürüklenen çocuk grubunda empati düzeyinin katı-duyarsız özelliklere ve katı-duyarsız özelliklerinde şiddet eğilimine etki edebileceğini göstermektedir. Ayrıca suça sürüklenen çocuklar ile sağlıklı kontrol grubu arasındaki en büyük fark çocuğun yetişme şartları olan sosyodemografik verilerde saptanmıştır. Buna göre düşük gelir seviyesi, okula devam etmeme, erken yaşta bir işte çalışma, ailede adli öykü gibi faktörlerin sorgulanması ve riskli olarak kabul edilmesi, çocukların suça sürüklenme süreçlerinde yararlı olabilir. Bu konuda çok merkezli, daha büyük örneklem ve psikiyatrik sorunlarına göre ayırt edilmiş çocuklarla yapılacak çalışmalar ile SSÇ'ların bu süreçlerini etki edebilecek faktörlerin aydınlatılması mümkün olabilecektir. Anahtar Kelimler: Suça sürüklenen çocuk, sosyal biliş, empati, katı-duyarsız özellikler, şiddet eğilimi

Suça sürüklenen çocuk sayısı, yıllar içinde artan bir değişim göstermektedir. Bu durum, daha uzun vadede büyüme ve gelişme süresi devam eden tutuklu çocukların, toplumda kabul görme sorunlarıyla karşılaşma risklerini içerdiği, aynı zamanda yetişkin suçlu olma potansiyeline sahip olduğunun göstergesidir. Tutuklu çocuklar, hapsedilme koşullarına göre yönetilen Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumlarında barındırılmaktadır. Çocuk Kapalı Ceza infaz kurumlarının temel fonksiyonu ise, çocuklar yönünden eğitim almaları ve belirli becerileri kazanmalarına, meslek edinmeleri ve yeniden toplumla bütünleştirilmelerine yöneliktir. Ancak, çocuk suçlu olması nedeniyle bina içinde hapsedilmesi fiziksel ve psiko-sosyal gelişim sorunları yaratmaktadır. Bu nedenle çalışmada, "Tutuklu çocukların fiziksel ve psiko-sosyal gelişimini desteklerken mekânsal ve ortama bağlı bileşenlerle rehabilite edilmesini sağlayan cezaevi nasıl olabilir/tasarlanabilir" konusu üzerine fikirler geliştirilmiştir. Araştırma sorunsalı, Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistem Modeli, ortama bağlı mekânsal/bağlamsal ihtiyaçları ve programda tanımlanan bina/mekan bilgisini içeren alan gereksinimleri araştırılarak incelenmiştir. Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda çocuk, mekân ve ortama ilişkin tasarım sorunları, psiko-sosyal yönden durum tespiti, mekânsal/ortamsal bağlamın psiko-sosyal durum üzerindeki etkisi, teorik açıklamalarla desteklenen analizlerden ve değerlendirmelerden çıkarımlar elde etmeyi kolaylaştırmış ve bir tasarım rehberi önerisi yapılmıştır. Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumlarının iyileştirici mimarisi için (1) yerleşim alanının seçimi (2) konumun coğrafi özellikleri (3) yaşama biriminin kontrolü (4) bina formu (5) ortak kullanım alanının sınırları (6) sosyalleşme alanları (7) yakından izleme biriminin eklenmesi ve üretim odaklı mesleki eğitim/atölyelerin kurulması üzerine tasarım bilgisi ve pratiğinin geliştirilmesi gerektiğini tespit etmiştir.

Giriş ve Amaç: Çocuk Koruma Merkezleri; başta istismar veya ihmal mağduru ve suça sürüklenmiş çocuklar olmak üzere, adli sisteme dahil olmuş çocuk olguların multidisipliner ve bütüncül bir yaklaşımla tanı, tedavi, raporlama süreçlerinin yürütülmesinin yanı sıra bu süreçte çocukların ikincil örselenmelerini engellemek ve çocuğun üstün yararı ilkesini azami ölçüde gözetmek gibi amaçlarla kurulmuşlardır. Çalışmamızda, 2010 yılında kurulmuş olan Kocaeli Üniversitesi Çocuk Koruma Araştırma ve Uygulama Merkezi'nde değerlendirilen olgular geriye yönelik incelenerek, çocukların adli sisteme dahil olma konusundaki risk faktörlerini araştırmak, adli süreçlerden en az düzeyde etkilenmeleri veya hiç etkilenmemeleri için yapılacak çalışmalara katkı sunmak ve bu alanda çalışan uzmanlara yönelik yeni yaklaşımları da içeren öneriler geliştirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızın örneklemi Kocaeli Üniversitesi Çocuk Koruma Araştırma ve Uygulama Merkezi'nde ve Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalı'nda değerlendirilmiş ve hakkında rapor düzenlenmiş çocukları içermektedir. Cinsel ve fiziksel istismar mağduru olma, suça sürüklenme, velayet, kati rapor, maluliyet raporu, erken evlenme izni hususlarında rapor düzenlenmesi istenen, WISC-R zekâ testi uygulanmış 01/01/2016 – 31/12/2022 tarihleri arasında başvuru yapan 438 çocuğa ait raporlar, adli ve tıbbi dosyalar birlikte incelenerek retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Olguların olay tarihlerinde yaş ortalaması 12,51 olup cinsiyet dağılımında erkeklerin küçük bir farkla sayıca fazla olduğu tespit edilmiştir. Olgu grupları özelinde olgu sayıları SSÇ grubunda 178, Cİ grubunda 151, Kati Rapor grubunda 32, MÖEÇ grubunda 24, Velayet grubunda 23, Evlenme İzni grubunda 12 olarak bulunmuştur. SSÇ grubunun büyük oranda erkek cinsiyette olduğu, bu grupta en çok isnat edilen suçun hırsızlık olduğu, görülmüştür. SSÇ grubunda zekâ düzeyinin diğer gruplara kıyasla düşük olduğu, bu grupta DEBH ve DB varlığının diğer gruplardan fazla olduğu görülmüştür. Cİ grubunda ise olgular büyük oranda kadın cinsiyette olmakla birlikte, olgular tarafımıza daha çok ruhsal değerlendirmeler için gönderilmiştir. Bu grupta da zekâ düzeyleri SSÇ dışındaki diğer gruplardan düşük bulunmuş, bu olgularda TSSB ve MDB tanılarının oldukça yüksek olduğu görülmüştür. Ayrıca iddia edilen istismarın mahiyeti ile bu ruhsal tanılar arasında bir ilişki saptanmamıştır. Fiziksel istismar grubunda da travmaya bağlı ruhsal bulgular oldukça yüksek saptanmış, bu gruptaki olguların üçte ikisinin parçalanmış aile yapısına sahip olduğu görülmüştür. Kati rapor grubundaki olguların yaklaşık üçte birinde DEHB olduğu görülmüştür. Velayet grubundaki olgularda zekâ düzeyi diğer tüm gruplardan yüksek 163 bulunmuştur. Bu gruptaki olguların büyük çoğunluğunda boşanma süreci kaynaklı ruhsal etkilenim bulunduğu saptanmıştır. Evlenme İzni grubundaki tüm olguların kadın cinsiyette olduğu, bu grupta da zekâ düzeyinin ve eğitim düzeyin düşük olduğu görülmüştür. Sonuç: Kocaeli Üniversitesi Çocuk Koruma Araştırma ve Uygulama Merkezi'ne adli makamlarca gönderilen olgular multidisipliner ve akademik bir çalışma disiplini içerisinde değerlendirilmektedir. Bu merkezde çocukların üstün yararı ilkesi en önde gözetilerek akademik ortamda detaylı olarak incelenmekte ve hatta gerekli olgularda tedavi süreci de başlatılmaktadır. Sağlık Bakanlığı Çocuk İzlem Merkezlerinin sayısını hızla artırırken, Çocuk Koruma Merkezleri ülkemizde halen 11 üniversite bünyesinde bulunmaktadır. Ülkemizde 100'den fazla tıp fakültesi bulunduğu göz önüne alındığında, akademik ortamın yüksek olduğu bu tür merkezlerin daha fazla açılmasının gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Anahtar Kelimeler: Çocuk koruma merkezi, suça sürüklenen çocuklar, çocuk istismarı, velayet, erken evlenme, maluliyet

Her toplumun kendine özgü toplumsal olgu ve değişim süreçleri mevcuttur. Evrensel bir olgu olarak suç, her toplum için aynı tanımda fakat cezai müeyyideler olarak farklılaşmıştır. Suçun geniş kapsamlı doğası, açıklanabilir ve anlaşılır olmasını zorlaştırmaktadır. Mikro perspektifte çocuk suçluluğu, çocuğun hem suç işlediği hem de işlediği suçun da mağduru olduğu konuyu ele almak gerektirdiğinden daha hassas ve detaylı yaklaşılması gereken kompleks bir alanda yer almaktadır. Bir çocuğa bakıldığında toplumun tüm dinamikleri görülmektedir. Bu bağlamda çocuk suçluluğunun anlaşılması ve açıklanması; toplumun yapısını, devletin dinamiklerini, toplumsal bir alan inşa eden aile, eğitim kurumlarını ve hayat boyu suçluluğun anlaşılmasını sağlamaktadır. Çocuk suçluluğunun bu mahiyeti tez konusu olarak seçilmesini sağlamıştır. Avukatlar, çocuk suçluluğuna dair çocukların kendilerinden sonra olguya en yakın isimlerdir. Bu bağlamda çalışma, çocukların suç eyleminde bulunduklarında detaylı ve birebir konuştukları ilk kişi olan avukatlar ile yapılmıştır. Bu çalışma, literatürde çocuk suçluluğu bağlamında avukat deneyimlerinden yararlanan ilk bilimsel çalışma olması bağlamından önemlidir. Tez çerçevesinde 25 çocuk ve ceza avukatıyla görüşülmüştür. Avukatlara çocukları suça sürüklenmesine neden olan aile, yaşadıkları yer, sosyo-ekonomik durum, yaş durumları, okul, akran- akraba çevresi, suç farkındalıkları ve suçu tekerrür ettirme nedenleri ile sorular sorulmuştur. Çalışmaların bulgularına bakıldığında, çocukların ağırlık olarak suç işleme yaş aralıklarının 12-15 yaş arasında olduğunu, okul başarıları ile suç işleme eylemleri arasında bir bağ olduğunu, mülteci çocukların geldikleri yer ve yaşam koşullarına göre işledikleri suç türlerinde farklılıkların olduğunu, ailelerin sosyo-demografik özelliklerinin çocukların sadece suç türünde bir değişliğe neden olduğunu, ailelerinde suç geçmişi olan çocukların suçu tekerrür ettirmesinde bir bağ olduğunu ve çocukların sosyalleşme süreçlerinin mağdur konumundan suça sürüklenen çocuk konuma geçilmesinde etken olduğu bulgulanmıştır. Çalışma sonucunda, Türkiye'de çocuk suçluluğu için mağdur, aile içi istismar, alt kültür, çocuk yoksulluğu, sapkın kariyer, sosyalizasyon, cezaların caydırıcılığı, göç gibi kavramların anahtar kavramlar olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye'deki çocuk suçluluğu ancak bu fenomenlerin bağlamında anlaşılabilir. Anahtar Kelime: Çocuk Suçluğu, Mağdur, Suç, Sosyalizasyon, Alt Kültür

Cezaevleri, özellikle toplumsal yaşama uyum sağlayamayan, toplumsal barışı ve güveni tehdit eden, bireyin beden bütünlüğünün ihlaline neden olan ve yeniden suç işlemeye eğilimli olanlar başta olmak üzere, hukukun verdiği cezaların hürriyeti bağlayıcı özel örneklerinin uygulandığı kurumlardır. Suçluları bir süre hapse atıp sonra salıvermek, onların davranış değişiklikleri kazandıkları, reform yaptıkları ve topluma uyum sağlamaya hazır oldukları anlamına gelmez. Kişisel gelişim ancak eğitsel faaliyetlerle mümkündür. Cezaevi kurumlarındaki eğitim faaliyetlerinin amacı öncelikle kişiye özel bir eğitim programı uygulayarak onu geliştirmek; suça ve suçun sonuçlarına ilişkin farkındalık yaratmaktır. Cezaevlerinin eğitim ve rehabilitasyon boyutunun gerektiği gibi işlememesi durumunda suça karışan bireylerin bu faydaları elde etmesi pek olası görünmemektedir. Bu bağlamda cezaevi kurumları tarafından yürütülen eğitim programlarının amacına ulaşmasının toplumsal refah açısından önemli olduğu söylenebilir. Çocukların suça sürüklenmesi olaylarında ise ceza infaz kurumlarında gerçekleştirilen eğitim uygulamalarının değerlendirilmesi daha büyük önem teşkil eder. Bu araştırmanın amacı, Cumhuriyetten günümüze (1926–2005 ve 2005–2022 yılları arasında) suça sürüklenmiş çocuklar için ceza infaz kurumlarında uygulanan genel ve mesleki eğitim uygulamaları ile diğer eğitsel uygulamaları incelemek, karşılaştırmak ve değerlendirmektir. Bu amaçla yürütülen araştırmada tarihsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Suç işleyen çocuğun yeniden eğitilerek topluma kazandırılmasının önemi, artık tartışmasız olarak kabul edilmektedir. Ceza infaz kurumlarındaki eğitim uygulamalarını iv konu alan mevzuat ışığında, 2005 yılından itibaren bu alanda önemli adımların atıldığı ve suça sürüklenmiş çocukların eğitim uygulamaları kapsamında büyük gelişme lerin kaydedildiği anlaşılmaktadır. Özellikle belirtilen yıldan itibaren ilgili mevzuatta kurum personelinin hizmet içi eğitimine önem verilmesi, ceza infaz kurumlarındaki eğitimin daha sistemli ve planlı bir hale geldiğini göstermektedir. Bununla birlikte, kurum türleri aynı olsa da kurumların fiziksel imkânlarının farklı olması eğitime erişimde sorunlar yaşanmasına yol açabilmektedir. Ceza infaz kurumlarında 2005 yılından önceki eğitsel uygulamalarla sonrakiler arasında çeşitlilik olarak çok büyük bir farklılık gözlenmemektedir. Ancak 2005 yılından itibaren bu kurumlardaki eğitsel uygulamalara ilişkin mevzuatı detaylandırma, teknolojik araç gereçlerden faydalanma, bireyselleştirilmiş eğitim programları geliştirme, uzaktan eğitim imkânları sunma gibi hususlarda gelişmeler yaşanmış ve dolayısıyla eğitim hakkına erişim konusunda ilerlemeler kaydedilmiştir. Eğitsel faaliyetlerde bireysel farklılıkların daha fazla dikkate alındığı ve bireyin daha çok merkeze konulduğu görülmektedir. Ayrıca 2005 yılından itibaren ceza infaz kurumlarının başka kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmaları konusunda gelişmeler kaydedilmiştir. Bu durum Adalet Bakanlığı’nın liderliğinde farklı kurum kuruluşlar ve STK’larla yapılan işbirlikleri ve protokollerden de anlaşılmaktadır. Tüm bu gelişmeler ışığında 2005 yılından sonra çocuk ceza adalet sisteminde büyük dönüşümün yaşandığı söylenebilir. Anahtar Sözcükler: Suç, suça sürüklemiş çocuk, ceza infaz kurumu, eğitim, eğitim hakkı.

Çocuk Hakları Sözleşmesine göre 18 yaşını tamamlamamış herkes çocuk olarak kabul edilmektedir. Suçu işlediği sırada henüz 18 yaşını tamamlamamış olan kişiler için Türkiye'de çocuk suçluluğu kavramı kullanılmaktadır. Çalışmaya konu olan suça sürüklenen çocuklar ruhsal ya da fiziksel nedenlerden dolayı suça bulaşmış olsalar dahi aile, çevre, ekonomik veya sosyal sebeplerden dolayı suç işleyebilmektedirler. Türkiye'de suça sürüklenmiş çocukların adil yargılanma süreçleriyle ilgili özel bir düzenleme bulunmamaktadır. İnfaz ve iyileşme süreçlerindeki destek Çocuk Eğitim Evleri ile sınırlandırılmaktadır. Burada ise uygulanan prosedürde sokakta yaşam ayırıcı bir kriter olarak değerlendirilmemektedir. Bu nedenle literatür taramasında Türkiye'de sokakta yaşayan 12-18 yaşları arasında olan ve suça sürüklenmiş çocuk ve gençlerin yargılanma, infaz ve iyileşme süreçleri değerlendirilmiştir.

İnsanlık tarihi kadar eski olan suç olgusu, toplumun her kesiminde görülen, geneli kapsayan bir sorundur. Suç herhangi bir ülkeye veya topluma özgü değil; aksine tarihin her döneminde hemen hemen tüm toplumlarda görülen yaşamın ayrılmaz bir parçasıdır. Zaman içerisinde suçun yalnızca nitelik ve niceliği değişmektedir. Türkiye'de suç işleyen çocuk sayısının son yıllarda arttığına tanık olunmaktadır. Bu durum Türkiye açısından da çocuk suçluluğunun araştırılmasını zorunlu kılmaktadır. Çocuk suçluluğu hukuksal bir olgudan ziyade sosyal faktörleri de içinde barındırması sebebiyle sosyolojik bir olgudur. Tutuklu ve hükümlü çocukların çocuk eğitimevlerinde ve ceza infaz kurumlarında kaldıkları süreçte ortamları, birbirleriyle ve diğer ilgili kişilerle iletişim ve etkileşimleri, kurumlardaki yaşam deneyimleri ileri yaşlarda çocuğun hayatını tamamen etkileme ve hatta değiştirebilme potansiyeline sahiptir. Özellikle okul çağında iken söz konusu kurumlarda bulunan çocukların eğitim yaşantılarına dair aldıkları mesafenin ya da nasıl bir eğitim sürecinden geçtiklerinin, ne tür eğitsel kazanımlar elde ettiklerinin bilinmesi, gelecekte bu çocukların kendilerine ne yönde bir yol çizmeye çalıştıklarının da bir göstergesi olabilmektedir. Eğitim hakkının temel bir insan hakkı olduğu kabulünden hareketle, bu hakkın ceza infaz kurumlarında bulunan insanlar için de geçerliliği bulunmaktadır. Özellikle, bugün çocuk eğitimevlerinde/ceza infaz kurumlarında bulunan çocukların eğitim ihtiyaçlarını dile getirmek, bu ihtiyaçların karşılanmasının ve en iyi şekilde yerine getirilmesinin önemine dikkat çekmek, bu araştırmanın ortaya çıkış gerekçeleridir. Türkiye’de çocuk eğitimevlerinde/ceza infaz kurumlarında sunulan eğitim hizmetlerinin tutuklu ve hükümlü çocuklar ile kurum öğretmenleri açısından değerlendirilmesi bu araştırmanın inceleme alanını oluşturmaktadır. Suç ve eğitim sosyolojisinin sınırları içinde bu süreç anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda, Ankara ve İstanbul illerinde bulunan Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumları ile Çocuk Eğitimevlerinde kalan tutuklu ve hükümlü çocuklar arasından seçilen 280 çocuk ile anket çalışması yapılmıştır. Yine bu kurumlarda görev yapan 8 kurum öğretmeni ile mülakat yapılmıştır. Mevcut birincil ve ikincil bilgi kaynaklarından toplanan veriler ve yapılan görüşmeler neticesinde Türkiye’de çocuk eğitimevlerinde/ceza infaz kurumlarında kalan çocukların genel görünümleri, sunulan eğitim hizmetlerinin mevcut durumu, uygulamaların aksayan ve eksik yönleri ortaya konmuş, araştırma sonucunda elde edilen bulgulardan hareketle önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Çocuk Ceza İnfaz Kurumu, Çocuk Eğitimevi, Suç, Çocuk Suçluluğu, Kurum Öğretmeni, Eğitim

Bu tezin amacı, çocukların suça sürüklenme deneyimlerini anlamak ve açıklamaktır. Bu çalışma, fenomenolojik araştırma yaklaşımı ekseninde şekillenmiştir. On sekiz yaş öncesi bir veya daha fazla suç davranışı ile çocuk olarak yargılanmış, cezaevinde kalmış, sonrasında denetimli serbestlik bünyesinde infazı devam eden 18-25 yaş aralığında yirmi genç ile derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların anlatımlarından, suça sürüklenme süreçlerine, cezaevi deneyimlerine ve cezaevi sonrası yaşantı ve beklentilerine ilişkin anlam kümeleri ve temalar elde edilmiştir. Çocukların suça sürüklenme deneyimlerine göre, 12-15 yaş aralığında aile içi çatışmalar yaşanmakta ve çocuklar aileden uzaklaşmaktadır. Gençler suça sürüklenme süreçlerine dair anlatımlarında, ailelerindeki çatışmalar ve arkadaş ortamlarında gelişen ilişkiler üzerinde durmaktadır. Çocukların cezaevi deneyimleri suç türüne göre farklılaşmaktadır. Cezaevi sonrası süreçte, çocuklar aileleriyle yeniden yakın bağ kurduklarını ifade etmektedir. Anahtar Kelimeler: Suça sürüklenme, Çocuk suçluluğu, Suça sürüklenen çocuk, Fenomenolojik yaklaşım.

Amaç: Bu çalışma adli ceza almış mahkumlarda algılanan anne-baba tutumları ile saldırganlık düzeyleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Araştırma tanımlayıcı desende 15 Aralık 2019- 15 Şubat 2020 tarihleri arasında Elazığ T Tipi Ceza İnfaz Kurumu ve Elazığ Kadın Ceza İnfaz kurumunda gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya katılacak toplam mahkum sayısı evreni bilinen örneklem büyüklüğü hesaplaması yapıldıktan sonra 296 mahkum olarak bulunmuştur. Gönüllü olarak katılım sağlanan çalışmada hatalı ve eksik veriler çıkarıldıktan sonra toplam 211 mahkum üzerinde çalışma tamamlanmıştır. Verilerin toplanma aşamasında Kişisel Bilgi Formu, Kısaltılmış Algılanan Ebeveyn Tutumları Ölçeği (KAETÖ) ve Buss-Perry Saldırganlık Ölçeği (BPSÖ) kullanılmıştır. Verilerin değerlendirilmesi aşamasında SPSS.22 for Windows paket programı kullanılmış; yüzdelikler, ortalamalar, t testi, Anova testleri ve Spearman Korelasyon analiz testleri veriler üzerine uygulanmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan araştırmacıların yaş ortalaması 33.22±8.10, %83.9' u erkektir. Katılımcıların KAETÖ'den almış oldukları toplam puan ortalaması 103.12±14.16, BPSÖ'den almış oldukları toplam puan ortalaması 93.31±18.61 olarak bulunmuştur. Katılımcıların KAETÖ ve BPSÖ toplam puanları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. KAETÖ ile yaş aralıkları, medeni durum, yapılan meslek, katılımcıların anne-babaların medeni halleri, sosyo-ekonomik durumları, madde kullanım bozukluğu ve cezaevi yatma durumları arasında istatiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmuştur (p<00.5). BPSÖ ile cinsiyet, medeni durum, yaşanan yer, katılımcıların anne-babalarının medeni halleri, madde kullanım bozukluğu ve cezaevi yatma durumları arasında istatiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmuştur (p<00.5). Sonuç: Adli mahkumların anne-baba tutumları ve saldırganlık düzeylerinin birbirlerini etkiledikleri görülmüştür. Ailelere çocuk yetiştirme stillerini düzenlemeleri konusunda danışmanlık hizmetleri verilebilir. Anahtar Kelimeler: Adli mahkum, anne-baba tutumu, saldırganlık

Araştırmamızın amacı, 15- 18 yaş arasındaki suça sürüklenen ile suça sürüklenmeyen erkek ergenlerin benlik algı düzeylerini ve öz denetim başarılarını incelemektir. Araştırmaya "Maltepe Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumu" nda kalan 40, yine Maltepe ilçesinde bulundan devlete bağlı birbirinden farklı liseye devam eden 40, toplam 80 ergen dahil edilmiştir. Karma desenli araştırmamızda nicel kısmı oluşturan benlik algı düzeylerini değerlendirmek amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanan likert tipli "Benlik Algısı Değerlendirme Formu" kullanılmıştır. Araştırmamızın nitel verilerini elde ettiğimiz özdenetim değerlendirmesi için ise yarım bırakılmış sorulardan oluşan "Özdenetim Soru Formu" kullanılmıştır. Çalışmamızın analizinde tanımlayıcı istatistiğin yanı sıra BADF' nin analizinde "Mann Whitney U" ve "Kruskal Wallis H" testleri kullanılmış ardından post-hoc yapılmıştır. Özdenetim analizinde ise "Ki kare" ve "Spearman Korelasyon" uygulanmıştır. Benlik algı değerlendirme sonuçlarında cezaevinde kalan ile kalmayan arasında anlamlı farklılık olduğu görülmüştür. Bu farklılığı eğitim düzeyi, ceza infaz kurumdan kalanlar için infaz türü ve kalış süresinin yordadığı sonucuna ulaşılmıştır (p<0.05). Özdenetim değerlendirmesinde kullanılan soru formunda sadece 3 soruda gruplar arası anlamlı farklılık bulunmuştur. Cezaevinde kalan gençlerin "özdenetim başarısızlığı" olarak nitelendirilen cevapları daha çok verdikleri görülmüştür (p<0.05). Anahtar Kelimeler: Benlik Algısı, Ergenlik, Özdenetim, Suça Sürüklenen Çocuklar (SSÇ).

Dolayısıyla bu araştırmanın odaklandığı temel problemler, çocuk suçluluğunun nedenlerini öğrenmek, çocuk yaşta suça sürüklenenlerin tahliye sonrası hangi sorunları yaşadığını, hangi ihtiyaçlara sahip olduğunu ve geleceğe yönelik beklentilerinin neler olduğunu belirlemektir. Literatür analiziyle birlikte esas olarak nitel yöntemin kullanıldığı bu çalışmada, çocuk yaşta suça sürüklenen dokuz kişiyle görüşülmüş ve onların yaşam öykülerinden hareketle suça sürüklenme hikâyelerine, cezaevi yaşantılarına, tahliye sonrası dışlanma ve toplumsal uyuma ilişkin deneyimlerine yer verilmiştir. Çocuk yaşta suça sürüklenenlerin; suç, suçlu, suçluluk, cezaevi gibi sapkın davranışları çağrıştıran kavramlara yükledikleri anlamları öğrenebilmek için bu çalışmada kullanılmak üzere sembolik etkileşimcilik yaklaşımı seçilmiştir. Böylelikle çocuk yaşta suça sürüklenenlerin suç sürecindeki imgelerine ve suçu anlamlandırma girişimlerine yer verilmiştir. Buna ek olarak suça sürüklenen kişiye; ailenin, arkadaşların ve çevrenin verdiği tepkiler sınıflandırılmıştır. Ayrıca suça sürüklenen gençler, yeni bir tipolojilendirme çerçevesinde anlaşılmaya çalışılmıştır. Elde edilen bulgulardan bazıları şunlardır: Çocuk yaşta suça sürüklenenlerin belirttikleri ihtiyaçlar arasında fizyolojik ihtiyaçların yanı sıra, aile sevgisi ve şefkati, psikolojik ve ekonomik destek ile istihdam desteği ön plana çıkmaktadır. Tahliye sonrası aileden; sevgi, şefkat ve dayanışma ile toplumdan dışlanmama, kabul görme ve fırsat eşitliğine yönelik beklentiler ifade edilmiştir. Devletten beklentiler ise iş ve ekonomik destekle, barınma ihtiyacının giderilmesiyle, evlilik/aile kurmayla, eğitimle, sosyal rehabilitasyonla, sicil kaydıyla ve hükümlülük süreciyle ilgilidir. Tahliye sonrası sorunlar, ihtiyaç ve beklentilere bağlı olarak ortaya çıkmıştır. İş bulmada zorluk yaşanması, gelir sıkıntısı, mesleki beceri açısından yeterli donanıma sahip olamama, barınma ihtiyacının karşılanamaması, sicil kaydının damgalamayı kolaylaştırması, aile içi iletişim problemleri, cezaevindeki yemek ücretinin ve dosya masraflarının ödenme zorunluluğu, en önemli problemler içerisinde değerlendirilmiştir. Tahliye sonrası sürecin incelenmesi, dezavantajlı çocukların karşılaşacakları risklerin azaltılmasına, suç ile yeniden ilişki kurmasının engellenmesine ve onlar için ideal bir yaşam alanı oluşturmaya katkı sağlayacak sosyal politikaların geliştirilmesine yardımcı olacaktır.

Bu çalışma ile eğitimevinde kalan çocukların umut ve iyimserliğinde etkili olan suçla ilişkili faktörler, birey, aile ve sosyal ilişkiler düzeyindeki belirleyiciler araştırılarak çocuk hükümlülerin geleceğe yönelik pozitif algısını destekleyecek eğitim ve iyileştirme faaliyetlerine katkı sağlamak amaçlanmaktadır. Araştırmanın örneklem grubunu, Türkiye'de hükümlü çocukların kaldığı eğitimevlerinde bulunun 15-18 yaş arasındaki 222 erkek çocuk oluşturmaktadır. Tüm katılımcılar erkektir ve yaş ortalaması 16.49 (SS=0.71) olarak saptanmıştır. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu, Ebeveyn Kabul-Red/Kontrol Ölçeği, Kişilik Değerlendirme Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Sürekli Umut Ölçeği ve Yaşam Yönelimi Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın betimleyici bulgularına göre çocuk hükümlülerin eğitim yaşamındaki sorunların fark edilmesi ve önlemler alınması gelecek suç davranışlarının önlenmesi için gereklidir. Aile yaşamına dair bulgular ailenin yapısına ilişkin olumsuzluklardan ziyade ebeveyn çocuk ilişkisinin niteliğinin önemli olduğunu göstermiştir. Çocukların suça ilişkin özelliklerine göre malvarlığına yönelik suçlara karışanlarda cinsel dokunulmazlığa yönelik suçlara göre eğitim, aile ile ilişkiler ve kişilik düzeyinde daha çok olumsuzluk bulunduğu belirlenmiştir. Hipotez testlerinden elde edilen sonuçlara göre suça ilişkin değişkenlere göre cezaevi tecrübesi birden fazla olanlarda amaca güdülenmenin daha düşük olduğu belirlenmiştir. Eğitimevinde aile temas sıklığına göre pozitif gelecek algısında farklılık görülmemiştir. Okul terki olmayan, kurum dışında mesleki veya örgün eğitime devam eden, algılanan ders başarısı yüksek olan çocukların umudunun daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Babanın eğitim düzeyi ortaokul ve üstü olanlarda umut düzeyi ilkokul ve altı olanlara göre daha yüksektir. Ebeveyn ile çocuk ilişkisine dair hipotez testlerine göre algılanan ebeveyn reddi pozitif gelecek algısını olumsuz etkilemekte ve babanın kontrolünün yüksek olması çocukların alternatif yollar üretme düşüncesini olumlu etkilemektedir. Psikolojik uyuma ilişkin hipotez de doğrulanmış olup psikolojik uyum arttıkça pozitif gelecek algısının artmaktadır. Alt ölçekler aracılığıyla kişilik özellikleri incelendiğinde özyeterlik ile dünya görüşü pozitif gelecek algısını yordamaktadır. Son olarak hiyerarşik regresyon analizi sonuçlarına göre babanın eğitim düzeyi, babanın kontrolü, arkadaşın sosyal desteği, özyeterlik ve dünya görüşü pozitif gelecek algısını belirleyen değişkenleri yordayan faktörler olarak belirlenmiştir. Eğitimevlerinde çocuk hükümlülere yönelik eğitim iyileştirme çalışmalarında bireysel özelliklerin gelişimine ilişkin içeriğin umut ve iyimserlik düzeylerine katkı sağlayacağı tespit edilmiştir. Bulgular literatür ışığında tartışılmış ve gelecek çalışmalara ışık tutabilecek önerilere yer verilmiştir.

This is the third publication in the series of Right to Education Primers, which is devoted to elucidating key dimensions of the right to education, the respect of all human rights in education, as well as enhancing human rights through education. Primer No. 1, entitled Removing Obstacles on the Road to the Right to Education, has had as the point of departure the need to dismantle prevalent misconceptions which impede effective recognition of the right to education. Primer No. 2 has addressed its cardinal requirement, ensuring free and compulsory education for all, and highlighted the gap between this minimal global human rights norm and reality. It has pointed out that these minimal requirements are not yet in place in at least 58 countries. This publication summarizes governmental human rights obligations in education, structured into a simple 4-A scheme – making education available, accessible, acceptable and adaptable. Primer No. 4 follows and is devoted to the orientation, contents and methods of education; it is entitled Human Rights in Education as Prerequisite for Human Rights Education. The importance of linking governmental human rights obligations with global development finance strategies – encompassing aid and debt relief – is addressed in Primer No. 5. It is entitled Is the World Bank Moving towards the Right to Education? It argues that human rights obligations are both individual and collective hence the right to education should be – but is not – recognized in global economic, fiscal, or education strategies. The multitude of issues which have to be described and analyzed is being addressed step-by-step hence five more Right to Education Primers are planned for the year 2001.