Çocuk Mahpusların Örgün Eğitim Hakkına Erişimini İzleme Odak Grup Çalışması Raporu “Kapalı infaz kurumlarında çocuğun tutulmasına karşıyayken aynı zamanda çocuğun o kurumun içerisinde eğitim alabilmesinin çok mümkün olmadığını düşünüyoruz. Fiziksel anlamda zaten çocuğun eğitimi için gerekli olan ihtiyaçlar karşılanmıyor açıkçası... Uygulamada bunun çok sağlıklı yürütüldüğünü veya çocuğun üstün yararının gözetildiğini düşünmüyoruz.” (Avukat 7) Giriş Eğitim hakkı, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (madde 26) ve Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi (madde 13-14) ile güvence altına alınmıştır. Çocuklar açısından ise özel önem taşır ve Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 28. ve 29. maddelerinde açık biçimde tanımlanmıştır. Eğitim hakkı, her çocuk için temel bir haktır. Bu hakkın korunması konusunda temel gerekliliklerden biri örgün eğitim hakkının sağlanmasıdır. Örgün eğitim, devletin sorumluluğu altında, okul öncesinden yükseköğretime kadar kademeli biçimde düzenlenen; eşitlik ve kapsayıcılığı gözeterek yürütülen, çocukların kişilik, yetenek ve potansiyellerini geliştirmeyi hedefleyen program ve uygulamalar bütünüdür. Bu bağlamda bir çocuğun özgürlüğünün kısıtlanması son çare olmalıyken kısıtlamanın önlenemediği durumlarda çocuğun haklarına erişimi için örgün eğitimin çok belirleyici olduğu ve özel olarak ele alınması gerektiği açıktır. Bu rapor, çocuk mahpusların tutukevi veya ceza infaz kurumlarında örgün eğitime erişim durumlarını değerlendirmek, karşılaşılan engelleri ortaya koymak ve örgün eğitim odağında eğitim hakkının yaşama geçirilmesi için öneriler geliştirmeye katkıda bulunmak amacıyla çocuk mahpuslarla iletişimi olan avukatlarla yürütülen odak grup çalışması1 kapsamında oluşturulmuştur. Çevirim içi ortamda Adana, Bursa, Diyarbakır, İstanbul, İzmir ve Tekirdağ’dan katılan 14 avukat, ve ikisi kolaylaştırıcı olmak üzere 4 küme temsilcisinin katılımı ile gerçekleşen odak grup çalışmasında çocuk mahpusların örgün eğitim hakkına erişimlerine dair genel durum, engeller ve zorluklar ve öneriler odağında değerlendirme ve görüşleri alınmıştır. Değerlendirme ve görüşler, eğitim hakkının temel bileşenleri (mevcudiyet, erişilebilirlik, kabul edilebilirlik, uyarlanabilirlik) odağında analiz edilmeye çalışılmıştır. 1 Odak grup çalışması, Türkiye Çocuklara Yeniden Özgürlük Vakfı, FİSA Çocuk Hakları Merkezi ve SHU Dr. Emrah Kırımsoy’dan oluşan “Çocuk Mahpusların Eğitim Hakkına Erişimini İzleme” Projesi Küme Çalışması kapsamında yürütülmüştür. Küme çalışması, Eşit Haklar için İzleme Derneği (ESHİD) ve İnsan Hakları Bilgi ve Belge Sistemleri (HURIDOCS) ortaklığında gerçekleştirilen ve Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu tarafından desteklenen “İzleme ve Savunuculuk Ortaklıkları Yoluyla Türkiye'deki Dezavantajlı Grupların Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklarının Desteklenmesi” alt hibe program kapsamında kurulan birlikteliktir. 1