E/CN.4/2002/60/Add.2​ Sayfa 5 Giriş 1. Özel Raportör, Türkiye ziyaretini, hızlı uygulanan ve henüz sürmekte olan bir geçiş döneminde gerçekleştirdi: Bu sürecin bir cephesi, Türkiye’nin Avrupa Birliği üyeliği perspektifinin tetiklediği hukuk reformu oluşturuyordu; diğer cephede ise, derin bir ekonomik krizin üstesinden gelme çabalarına odaklanılmıştı. Dolayısıyla Özel Raportörün Türkiye ziyaretinin düzenlenmesi ve gerçekleştirilmesi zorlukla oldu. Özel Raportörün yetkilendirilmesi, öğrenim hakkının tam anlamıyla kullanılmasının önündeki engellerin ve güçlüklerin ortadan kaldırılmasına yöneliktir; bu nedenle, önünü görebilmek, ipuçlarına dayalı olarak hareket etmekten daha tercihe şayan bir yaklaşımdır. Özel Raportörün bu ziyaretteki amacı, değişim sürecini tahlil ederek, yasama reformlarının ve aynı zamanda ekonomik ve malî politikaların yapılma sürecine insan haklarının tam olarak dahil edilmesine yönelik tavsiyelerini geliştirmektir. Bu rapor, Özel Raportörün incelediği temel meseleleri kapsamayı amaçlamaktadır; Özel Raportörün tavsiyeleri de rapor boyunca sunulmuştur. Ülke ziyaretleri ve bunlara ilişkin raporların yayınlanması kendi başına bir faaliyet oluşturmaz; bir sürecin başlangıcını oluştururlar. Dolayısıyla Özel Raportör, Türkiye Hükümeti ve ziyaret süresince bir araya geldiği pek çok muhatabıyla diyalogunu sürdürmeyi hedeflemekte ve ziyaretinin takibine ilişkin çabaları kapsamında, öğrenim hakkının tam olarak yaşama geçirilmesinin önündeki engellerin kaldırılması yönündeki girişimlere katkıda bulunma arzusunu ifade etmektedir. 2. Özel Raportörün 21 Eylül 2001’de Türkiye’yi ziyaret etme isteğine karşılık olarak Hükümet, Özel Raportörü davet etmekle birlikte ziyaretin 2002 yılına ertelenmesini talep etti. Özel Raportör, Türkiye’yi özellikle devam etmekte olan ve öğrenim hakkıyla bağlantılı olan hukuksal ve ekonomik reformlar sırasında ziyaret etmeyi arzuluyordu. Özel Raportörün 3-10 Şubat 2002’de gerçekleştirdiği ziyaret, özellikle yoğun geçen bir haftaya denk geldi. Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne üyeliğine ilişkin olarak Mart 2001-Mart 2002 döneminde tamamlanan kısa vadeli programın odağında, yasama alanında yapılan değişiklikler vardı. Söz konusu programın temelini insan hakları oluşturuyordu ve bir sonraki yılın programı için de aynı beklenti vardı. Aynı zamanda, Türkiye’nin ekonomik krizin üstesinden gelme çabalarına yönelik uluslararası destek de yoğunlaşmıştı. Uluslararası Para Fonunun (IMF) 4 Şubat 2002’de onayladığı 16 milyon dolarlık stand-by kredisi kamuoyunda tartışılmaktaydı.1 Başka ülkelerde olduğu gibi burada da ekonomi, öğrenim ve insan hakları dünyaları arasında bir kopukluk söz konusudur. Dolayısıyla, insan haklarının plan ve politikalara dahil edilmesi, Özel Raportörün temel tavsiyelerinden birini oluşturmaktadır. 3. Ziyaretinin kısalığından ve dolayısıyla Ankara dışında toplantı düzenleme olanağından yoksun kalmasından kaynaklanan kısıtlamaların elverdiği ölçüde, Özel Raportörün ziyareti, hükümet görevlileri ve uluslararası kuruluşların temsilcileriyle yapılan toplantıları kapsamıştır. Özel Raportör, öğretmen ve öğrencilerle, insan hakları ve çocuk eğitimcileriyle görüşmeler yapmış, insan hakları kuruluşlarını ziyaret etmiştir. Programın resmî kısmı, ziyaret sırasında tamamlanmıştır. Raporda belirtilen iki istisna dışında Özel Raportörün talep ettiği bütün toplantılar gerçekleşmiştir. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserinin Ofisi ziyareti düzenlemiş ve bu Ofisin bir görevlisi ziyaret sırasında Özel Raportöre eşlik etmiştir. BM Kalkınma Programının desteği, bu tür bir ziyarette kaçınılmaz olarak karşılaşılan bütün sorunların çözümünü 1 “IMF’s Koehler praises Turkish commitment to economic reforms”, Turkish Daily News, 6 Şubat 2002; “Stocks fall 4 per cent as IMF loans approved”, Turkish News, 6 Şubat 2002.