Türkiye'de Çocuk Mahpusların Örgün Eğitime Erişim Hakkının İhlali Üzerine Bir Değerlendirme Raporu • Genelge, sınav uygulamalarında düzenlemeler barındırır. Buna göre teorik sınavlar, gizlilik ve güvenlik gerekçeleriyle kurumda yapılabilirken, uygulamalı meslek dersi sınavlarının kural olarak çocuğun devam ettiği okulda yapılması esastır. • Sınav dönemlerinde yapılması planlanan nakillerin en az 15 gün önce tamamlanması veya sınav bitimine kadar ertelenmesi kuralı ile çocuğun sınav hakkının idari gerekçelerle kesintiye uğramasını önlemek hedeflenir. → İdari Destek ve Sorumluluk: Genelge, eğitim süreçlerinin başarısının sadece eğitim personelinin çabasına bağlı olmadığını kabul eder. Kurum en üst amirinin, eğitimle görevli personele araç, telefon, faks gibi her türlü kolaylığı sağlama yükümlülüğü, sistemin etkili bir şekilde işlemesi için gerekli olan kurumsal desteği zorunlu kılar. Söz konusu genelgenin uygulanması sırasındaki çelişkilere ve zorluklara ara değerlendirme bölümünde yer verilmiştir. 1.2.4. Adalet Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı Arasında Eğitim ve Öğretim İş Birliği Protokolü 9 Mart 2020 tarihinde imzalanan Protokol, 27 Kasım 2024 tarihli ve 32735 sayılı Kanun ile 76. maddesi değiştirilmeden önce Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumlarında müstakil ve/veya uygun görülen bir liseye bağlı örgün lise şubeleri açılmasını (Madde 6-13) öngörmüştür. Bu protokol maddesi, çocuk mahpusların eğitim hakkına erişiminde bir ilerleme gibi görünse de, özünde çocuk mahpusların eğitim hakkına erişiminde gerilememe (non-retrogression) ilkesinin ihlali anlamına gelmektedir. Zira kanun, hükümlü çocuklar için eğitim hakkı esasına dayalı, çocukların kayıtlı olduğu okula veya dışarıdaki bir okula akranlarıyla birlikte gitmeye devam ederek toplumla bütünleşmesini engellemeden kesintisiz eğitim imkânı sunan eğitimevlerini temel kurum olarak belirlemiştir. Çocuk mahpusların büyük çoğunluğunun bu temel kurumlar yerine kapalı cezaevlerinde tutulması zaten sistemik bir gerileme iken, Protokolün çözüm olarak kapalı cezaevlerinde lise açılmasını sağlaması, eğitimevi modelinin yerine, kapalı ceza infaz kurumu modelini ikame etme tehlikesini yaratmıştır. Kapalı kurumlarda sunulan örgün eğitim, Protokolden dört buçuk sene sonra yapılan Kanun düzenlemesinde de belirtildiği üzere, “kurum disiplin, düzen ve güvenliği” ile “kapasite ve imkânlar ölçüsüne” gibi koşullara bağlı ve kısıtlı bir hak olarak kalırken, temel sorun olan çocukların eğitimevlerine gönderilmemesi durumu çözülememiştir. Bu nedenle Protokol, asıl sorunu çözmeyip, eğitim hakkının en nitelikli biçimde sunulması standardından geriye doğru bir adım atılmasına zemin hazırlamıştır. 1.2.5. Yasama Organının Çocuk Mahpusların Eğitim Hakkına Dair Gündemi Kanunların oluşturulması, uygulanması ve buna dair politikanın oluşturulması konusunda yetkili olan yasama organının çocuk mahpusların eğitim hakkına dair gündeminin, evrensel normların yaşama geçirilmesine zemin oluşturması beklenir. 19