Çocuk Mahpusların Eğitim Hakkı: Adapte Edilebilirlik: Çocuk mahpuslar açısından çocukların bireysel ihtiyaçları, özel gereksinimleri, dilsel farklılıkları ve travma sonrası durumları dikkate alınarak, okulun çocukla ilgili gerekli uyarlamaları yapmasını gerektirir. Uyarlama yükümlülüğü ceza infaz kurumunun değil, öncelikli olarak eğitim sisteminin sorumluluğudur. Adapte edilebilirlik “Ceza infaz kurumunda eğitim nasıl uyarlanır?” değil; çocuğun okula uyumu sağlanabiliyor mu? sorusuna odaklanır. Örgün eğitim hakkının mevcudiyet, erişilebilirlik, kabul edilebilirlik ve adapte edilebilirlik bileşenlerinin birbirinden bağımsız değil, aksine birbirini tamamlayan ve birlikte anlam kazanan bütüncül ölçütler oldu��u ortadadır. Bu dört bileşenden herhangi birinin eksik kalması, çocukların örgün ve nitelikli eğitime tam olarak erişmesini fiilen imkânsız hâle getirir ve örgün eğitim hakkının özünü zedeler. Çocuk mahpusların örgün eğitime erişim hakkının bileşenlerine göre, devletin yükümlülüklerini hem hukuki düzeyde hem de uygulama ve etki düzeyinde değerlendirmeye yönelik bu çalışma kapsamında geliştirilen yapısal, süreç ve sonuç göstergeleri aşağıda sunulmaktadır. Göstergeler, izleme süreçlerini sistematik hale getirir . Üç düzeyde ele alınır. 65 38 → → → Yapısal göstergeler, odaklanılan hakka ilişkin devletin hukuki ve kurumsal çerçevesini değerlendirerek devletin bu hakkı tanıyıp tanımadığını ortaya koyar. Süreç göstergeleri, düzenlemeler, faaliyetler, hizmetler ve uygulamalar üzerinden devletin söz konusu hakkı hayata geçirmek için hangi adımları attığını gösterir. Sonuç göstergeleri ise hakkın, hak sahiplerinin yaşamındaki fiili etkilerini ve ortaya çıkan somut sonuçları ölçer. İlgili göstergeler, çocuk mahpusların örgün eğitim hakkını ceza infaz kurumu dışında, gerçek bir eğitim ortamında kullanabilmelerini görünür kılmak; bu alandaki ihlalleri izlenebilir, ölçülebilir ve karşılaştırılabilir hale getirerek izleme standartlarını oluşturmak ve süreci 66 sistematik bir hak izleme pratiğine dönüştürmek amacıyla hazırlanmıştır . 3.1. Mevcudiyet (Availability): Hakkın Hukuki Temelinde Boşluklar ve Çelişkiler Mevcudiyet bileşeni, çocuk mahpuslar açısından çocukların tutukluluk hâlinde dahi, ceza infaz kurumlarında okul açılmasını gerektirmeden, kurum dışındaki örgün eğitim kurumlarına erişimini mümkün kılan yasal çerçevenin, uygulamaya dair düzenlemelerin ve bütçesel kaynakların bulunması gerektiği anlamına gelir. 65 Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR), 2012. İnsan Hakları Göstergeleri: Ölçüm ve Uygulama Rehberi (Human Rights Indicators: A Guide to Measurement and Implementation https://www.ohchr.org/sites/default/files/ Documents/Publications/Human_rights_indicators_en.pdf 66 Bkz. Ek 1. Çocuk Mahpusların Örgün Eğitim Hakkı Odağında 4-A Modeline Göre Geliştirilen Göstergeler !