Türkiye'de Çocuk Mahpusların Örgün Eğitime Erişim Hakkının İhlali Üzerine Bir Değerlendirme Raporu özünü zedeleyen ve sorunu daha karmaşık hale getiren “şeklen” bir çözüme dönüşmektedir. Örgün eğitimin gereklilikleri arasında düzenli, yüz yüze, akran etkileşimine dayalı, belirli bir müfredat ve pedagojik çerçeve içinde, okul adı verilen özel bir sosyal mekânda yürütmesi bulunur. Açık öğretim ve uzaktan eğitimin bu temel gerekliliklerden yoksun olduğu ve zorunlu eğitim çağındaki bir çocuk için birincil seçenek olamayacağı açıktır. Dolayısıyla mevcut uygulamalarda şeklen çözüme dönüşen model, bir binanın duvarları arasına birkaç sıra ve bir tahta koyarak okul yaratılamayacağını; eğitimin, mekânın fiziksel ve sosyal atmosferinden, yönetim mantığından ve pedagojik özerkliğinden ayrı düşünülemeyeceğini göz ardı etmektedir. 2.3.1 Niteliksel İhlal: Eğitim Ortamının ve Sosyalleşmenin Yok Edilmesi Okul, sadece müfredatın aktarıldığı bir mekân değildir; aksine, çocuğun akranlarıyla etkileşim kurarak sosyal becerilerini geliştirdiği, farklı rol modelleriyle (öğretmenler, idareciler, diğer personel) tanıştığı ve toplumla bütünleşme provaları yaptığı temel bir sosyalleşme alanıdır. Bir ceza infaz kurumunun fiziki yapısı ve güvenlik odaklı atmosferi, bu temel işlevleri yerine getirmekten doğası gereği uzaktır. Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumları’nda Mekânsal Etkinin Değerlendirilmesi ve Cezalı Çocuk 55 Mekanları başlıklı akademik çalışmalar, bu kurumların mimarisinin (uzun koridorlar, yüksek duvarlarla çevrili avlular, kilitli odalar) ve güvenlik odaklı rejiminin, bir okulun gerektirdiği pedagojik, teşvik edici ve özgürleştirici ortamla taban tabana zıt olduğunu göstermektedir. 54 Diyarbakır Barosu’nun 2021 ve 2024 yıllarına ait raporları, bu fiziki kısıtlılığın sosyal yansımalarını ortaya koymaktadır. Kurumlardaki spor, kütüphane erişimi gibi etkinliklerin son derece yetersiz olduğu, özellikle kız çocuklarının bu tür faaliyetlerden daha az yararlandığı vurgulanmaktadır. Bu durum, duvarlar içindeki “okul” modelinin, örgün eğitimin en temel işlevlerinden biri olan sosyalleşme imkânını neredeyse tamamen ortadan kaldırdığını kanıtlamaktadır. 56 57-58 2.3.2 Sistemsel İhlal: Eğitimin Güvenlik ve İnfaz Rejimine Tabi Kılınması Ceza infaz kurumlarında “eğitim ve öğretim servisi” tarafından yürütülen faaliyetler, bağımsız bir pedagojik amaca hizmet etmek yerine, kurumun genel güvenlik ve “iyileştirme” hedeflerine 54 Yüksel, Çiğsem Yağmur (2024). Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumları’nda Mekânsal Etkinin Değerlendirilmesi. Doktora tezi. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı. 55 Sayar, Gevher (2018). Cezalı Çocuk Mekanları. Yüksek Lisans Tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı. 56 Diyarbakır Barosu (2021), Diyarbakır Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’ndaki Koşullar ile Hükümlü/Tutuklulara Yönelik Hak İhlallerine İlişkin Rapor. https://www.diyarbakirbarosu.org.tr/public/uploads/document/cocuk-cezaevi-raporudocx-1638021445.pdf 57 Diyarbakır Barosu Çocuk Hakları Merkezi (2024). Diyarbakır Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumundaki Tutuklu Bulunan Kız Çocuklarına Yönelik Hak İhlallerine ve Tutulma Koşullarına İlişkin Rapor, Ocak 2024. https://www.diyarbakirbarosu.org.tr/ public/uploads/document/cocukraporson-1707240705.pdf 58 Diyarbakır Barosu Çocuk Hakları Merkezi (2024). Türkiye’nin İkinci Periyodik Raporunun İncelenmesine İlişkin Olarak İnsan Hakları Komitesi’ne Alternatif (Gölge) Rapor, 05.09.2024. https://www.diyarbakirbarosu.org.tr/public/uploads/document/ccpr-diyarbakir-chm-rapor-392024-1-1729588490.pdf 35