Çocuk Mahpusların Eğitim Hakkı: motivasyonları ve benlik saygıları düşük ve gelecek beklentileri zayıflamış bir durumdadır . Bu da kurum içindeki eğitim çabalarını daha en başından zorlaştırmaktadır. 18 Aşağıda çocukların örgün eğitime erişim hakları özelinde eğitim hakkına dair uluslararası ve ulusal yasal dayanaklar ve kurumsal çerçeve, çocuk mahpusların örgün eğitimdeki mevcut durumu, yaşanan hak ihlalleri ile hakkın iadesi için eylem çağrısı niteliğindeki öneriler ayrı bölümler altında ele alınmıştır. 1. Eğitim Hakkına İlişkin Yasal Dayanaklar ve Kurumsal Çerçeve Çocuk mahpusların eğitim hakkını güvence altına alan yasal ve kurumsal yapıların incelenmesi, mevcut uygulamaların hukuki temelini anlamak, sistemin güçlü ve zayıf yönlerini tespit etmek ve hesap verebilirlik mekanizmalarını değerlendirmek açısından önemlidir. Bu çerçeve, devletin çocuklara karşı yükümlülüklerinin sınırlarını çizmekte ve hak ihlallerinin önlenmesi için bir referans noktası sunmaktadır. Çocuk mahpusların örgün eğitim hakkı odağında ilgili uluslararası ve ulusal mevzuata dair bilgiler aşağıda sunulmuştur (Bkz. Ek 2. İlgili Ulusal ve Uluslararası Mevzuat Tablosu) 14 1.1. Uluslararası İnsan Hakları Standartları Özgürlüğünden yoksun bırakılmış çocukların eğitim hakkı, birçok temel uluslararası belge tarafından korunmaktadır. Bu standartlar, Taraf Devletlere çocukların gelişimini destekleyici, nitelikli ve erişilebilir eğitim imkânları sunma sorumluluğu yükler. Eğitim hakkı evrensel, devredilemez ve devletler açısından hukuken bağlayıcı bir insan hakkıdır. 1948 tarihli İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 26. maddesi, eğitimin herkes için erişilebilir, ücretsiz ve insan haklarına saygıyı güçlendiren bir süreç olması gerektiğini belirterek bu hakkın evrensel niteliğini ortaya koymuştur. Bu normatif temel, daha sonra Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme’nin (1965) 5. maddesinde, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi’nin (1966) 13 ve 14. maddesinde, Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Sözleşmesi’nin (1979) 10. maddesinde, BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin (1989) 28 ve 29. maddesinde, Göçmen İşçilerin ve Aile Fertlerinin Haklarının Korunması Sözleşmesi’nin (1990) 30, 43 ve 45. maddesinde ve Engelli Hakları Sözleşmesi’nin (2006) 24. maddesinde bağlayıcı belgelerle güçlendirilmiştir. Sözleşmelere göre taraf devletler, eğitim hakkına saygı gösterme, koruma ve yerine getirme yükümlülüklerini yerine getirmeyi taahhüt eder. Eğitim hakkının kapsamlı tanımlandığı Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi’nin 2. maddesi bu yükümlülüklere “aşamalı gerçekleştirme (progressive realization)” ve “gerilememe (non-retrogression)” ilkeleriyle yön verir. Aşamalı gerçekleştirme, devletlerin ekonomik kaynaklarını, mevcut kapasite ve koşullarını dikkate alarak eğitim hakkının tam anlamıyla yaşama geçmesini zaman içinde kademeli biçimde sağlaması gerektiğini ifade eder. Bu yaklaşım, eğitim hakkının tek bir eylem veya düzenleme ile değil, planlı ve sürekli bir ilerleme süreciyle gerçekleşebileceğini kabul eder; ancak devletleri “kaynak yetersizliği” gerekçesiyle hareketsiz kalmaktan da muaf 18 Özen, Münevver (2020). Suça Sürüklenmiş İle Suça Sürüklenmemiş Ergenlerin Benlik Algı Düzeylerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Medipol Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı. İstanbul. S.56