Çocuk mahpuslar açısından eğitim ortamları çocukların yaşına, psikososyal durumuna ve
kültürel özelliklerine uygun değildir. Çocuklar çoğu zaman eğitim almak istememekte,
müfredatı niteliksiz bulmaktadır. Kurslar süreksiz ve keyfi biçimde uygulanmakta,
çocukların görüşleri alınmamaktadır. Hak temelli yaklaşım yerine disiplin odaklı pratikler
öne çıkabilmektedir. Psikososyal destek programları eğitimle entegre değildir. Ayrımcılık
ve kötü muamele örnekleri sıklıkla görülmektedir. Kısaca örgün eğitim hakkının kabul
edilebilirliğine dair göstergeler karşılanmamaktadır.
Örgün Eğitim Hakkı Açısından Adapte Edilebilirlik.
Çocuk mahpuslar açısından bireyselleştirilmiş eğitim planları neredeyse yoktur, tüm yaş
grupları aynı sınıfta ders görmektedir. Öğrencilerin eğitimleri kesintiye uğramaktadır.
Kriz dönemlerinde eğitimin devamlılığı için özel önlemler alınmamaktadır. Özel koruma
önlemleri alınması gereken çocuklar için destek mekanizmaları yoktur. Tahliye sonrası
becerilerin işe veya mesleğe aktarımı takip edilmemektedir. Kısaca örgün eğitim
hakkının adapte edilebilirliğine dair göstergeler karşılanmamaktadır.
Çocuk mahpusların örgün eğitim hakları ile ilgili hak ihlallerine neden olan veya zemin
hazırlayan durumların ortadan kaldırılmasında sistemin çocukların üstün yararına uygun şekilde
yeniden gözden geçirilerek dönüştürülmesi ihtiyacı vardır. Çocuk mahpuslarla iletişim olan
avukatların da vurguladığı gibi dönüşüm konusunda göz önünde tutulması gereken konular;
•
Çocuk adalet sisteminin temel ilkelerinden biri olan “Özgürlüğün kısıtlanması son çare
olmalıdır” ilkesinin amasız uygulanması.
•
Koruyucu ve önleyici hizmetler ile alternatif tedbirlerin güçlendirilerek çocukların “suça
sürüklenen çocuk” ya da “mahpus” statüsüne düşmelerini engelleyecek erken ve etkili müdahale
mekanizmalarının kurulması.
•
Mevcut durum ve uygulamalarda acilen tutukevlerinde ve ceza infaz kurumlarında;
-
-
Çocuk mahpusların eğitim haklarının korunması konusunda hesap verebilirlik ve
şeffaflık sağlanması
o Çocuk mahpusların örgün eğitim haklarına dair kamu idaresinin hak temelli
veri paylaşımında bulunması
o Tutukevi ve ceza infaz kurumlarının bağımsız izleme çalışmalarına açılması
Örgün eğitimin gereklilikleri çocukların yüksek yararı doğrultusunda
güçlendirilmelidir:
o Örgün eğitim hakkının resen işletilmesi
o Aileler bilgilendirilmeli
o Öğretmen kadrosunun güçlendirilmesi
o Uygun müfredat ve öğrenme materyallerinin sağlanması
o Ayrımcılığa karşı ve özel koruma önlemleri alınması gereken çocuklara
yönelik dil desteği ve kimlik sorunlarının çözümüne yönelik esnek
mekanizmaların geliştirilmesi (Statüden bağımsız okul kaydı, kız çocuklara özel
erişim planları vb.)
o Örgün eğitim süreçlerine psikososyal destek hizmetlerin entegre edilmesi.
o Her çocuk mahpus için bireysel eğitim planı oluşturulması
o Çocukların kuruma girmeden önce kayıtlı oldukları eğitim kurumları ile
bağlarının kopmamasının sağlanması (MESEM gibi)
10