CİSST 2022 YILI HAPİSHANELER RAPORU İHD’nin son paylaştığı veriye göre, Türkiye hapishanelerinde 651 ağır hasta mahpus bulunduğu bilinmektedir.30 Resmi istatistiklere erişmek mümkün olmadığı için hapishanelerde kaç tane ağır hasta mahpus bulunduğuna dair net bir sayı verilememektedir. Çoğu zaman çoklu ve kronik rahatsızlıkları olan ağır hasta mahpusların tedavileri hapishane koşullarında mümkün olmaz. Hayati tehlike taşıyan mahpuslar, ceza infazının ertelenmesi için başvurular yapmakta, ancak hastanelerden olumlu yönde heyet raporu alabilseler de Adli Tıp Kurumundan çoğunlukla “cezaevinde kalabilir” kararı çıkmaktadır. Bunun yanında, “cezaevinde kalamaz” raporu, mahpusun infazının ertelenmesi için tek koşul değildir. Mahpusun infazının ertelenmesi hususunda karar mercii cumhuriyet başsavcılığıdır. Birçok ağır hasta mahpus bu süreçte hapishanede hayatını kaybetmiş ya da durumu çok kötüleştikten sonra salıverilmiş ve kısa bir süre içerisinde vefat etmiştir. Hayatını kaybedenler arasında, hastalığı nedeniyle hapishanede kalması uygun olmayan ve bu nedenle ceza infazının ertelenmesi için Adli Tıp Kurumuna başvuran mahpuslar da bulunmaktadır. Salgın hastalık koşullarında da hapishanede tutulan hasta mahpusların hayati riskleri artmıştır. Ayrıca, kendi hayatını idame ettirmekte güçlük çeken ağır hasta mahpusların, ancak oda veya koğuştaki diğer mahpusların desteği ile hayatlarını sürdürebildikleri, mahpusların kendileri ve/veya aileleri tarafından iletilmiştir. Bu durum hem hasta mahpusun kendisini hem de bakımını üstlenen mahpusun hayatını olumsuz etkilemektedir. Bakım veren mahpuslar, kimi zaman kendi sağlık sorunları olsa bile hasta arkadaşlarını yalnız bırakmamak için hastaneye gitmekten imtina etmekte, bu da var olan sağlık sorunlarının kötüleşmesine neden olmakta ve erken müdahaleyle tedavinin önüne geçmektedir. Derneğimizin yaptığı medya haber taramaları ve diğer dernekler, barolar ve mahpus yakınlarından aldığı bilgiler doğrultusunda, 2022 yılında en az 66 mahpusun hayatını kaybettiği, bunların 28’inin hastalık nedeniyle yaşamını yitirdiği tespit edilmiştir.31 Hapishanede hastalık nedeniyle yaşamını yitirenler sayısı, kalp krizi, beyin kanaması gibi vakalar sonucu ve hastalık nedeniyle tahliye edildikten sonra bir hafta, on gün içerisinde hayatını kaybeden mahpusları da kapsamaktadır. İHD’nin Nisan 2022’de açıkladığı sayılara göre ise “2022 yılında hapishanelerde 76 kişi hayatını kaybetmiş, içlerinden 35’i hastalıkları nedeni ile yaşamını yitirmiştir.” Hayatını kaybedenler arasında, hastalığı nedeniyle hapishanede kalması uygun olmayan ve bu nedenle ceza infazının ertelenmesi için Adli Tıp Kurumu’na başvuran mahpuslar da bulunmaktadır. Politika Önerisi: ATK raporlarının Mandela Kurallarına uygun olarak yürütülen klinik süreçler neticesinde bilimsel gerçeklere dayalı olarak düzenlenmesi ve bağımsızlığı ve tarafsızlığı sağlanmalıdır. 4.3.3. Ayrımcılık Hapishaneler, dışarıdaki diğer kurumlar gibi, sağlamcılık algısıyla beyaz, yetişkin, hetero erkeğe göre tasarlandığı için bunun dışında kalan grupların ihtiyaçlarını kapsamaktan uzaktır. Mahpusların hasta olmaktan kaynaklı farklılaşan ihtiyaçları mevcuttur. Hasta olan mahpus ile hasta olmayan mahpusu aynı şartlarda tutmak, başlı başına ayrımcılık yasağının ihlalidir. Fakat aynı zamanda sağlığa erişim bütün mahpusların yaşadığı en temel sorunlardan biridir. https://www.ihd.org.tr/wp-content/uploads/2023/07/2022-Hapishane-Raporu-1.pdf, s. 15, Erişim Tarihi: 20.09.2023 https://hapistesaglik.cisst.org.tr/?page_id=37, Erişim Tarihi: 20.09.2023 30 31 66