CİSST 2022 YILI HAPİSHANELER RAPORU 2.3.5. Vasilik, Boşanma Problemleri ve Adli Yardım Hapishanedeki kadınlar çoğu zaman dışarıda maruz kaldıkları şiddet sebebiyle boşanma, nafaka, çocuklarının velayetleri gibi hukuki sorunlarla karşı karşıya kalmaktadır. 2022 yılında CİSST’e ulaşan pek çok kadın mahpus hukuki desteğe ihtiyaç duymasına rağmen, çok azının bu ihtiyacının karşılanabildiği tespit edilmiştir. Tutuklu kadın mahpusların medeni hakları kısıtlanmadığından, başvuru formunu doldurup bulundukları il barosu adli yardım bürosuna postalamak suretiyle adli yardım başvurusunda bulunabilmeleri mümkündür. Fakat, hükümlü kadın mahpuslar için adli yardım başvurusunu vasinin yapması şartı aranmaktadır. Mahpus olmaları sebebiyle ailesi ve yakınları tarafından çoğu zaman yalnızlaştırılan kadınlara vasi olarak tanımadıkları insanlar, uzak akrabaları ya da aralarında husumet bulunan eşleri atanmaktadır. Bu durum, kadın mahpusların vasileri ile iletişim kurmalarını güçleştirmektedir. Önce vasiye ulaşılması, ardından vasinin baroya başvuru yapması şeklinde ilerleyen süreç, kadın mahpusları oldukça zorlamaktadır. Adli Yardım Yönetmeliği’nde mahpuslara yönelik herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Ailelerinin yaşadığı yerlerden çok uzak hapishanelerde tutulan mahpusların vasilerinin, kendilerinin ve yetkili mahkemenin farklı şehirlerde olması halinde, adli yardım başvurularını hangi baroya yapacaklarının belirsiz olması da ayrı bir sorun yaratmaktadır. Ayrıca, haklarında verilen ceza hükmü kesinleştikten sonra yapacakları tüm başvuruların da adli yardım bütçesinden karşılanabildiğinin kadın mahpuslar tarafından çoğunlukla bilinmediği gözlemlenmiştir. Politika Önerisi: Kadın mahpuslara atölye ve broşür gibi araçlarla, barolarla işbirliği yapılarak, infaz hukuku, insan hakları, kadın hakları, CMK ve adli yardım bürolarıyla ilgili bilgilendirme yapılmalıdır. Politika Önerisi: Serbest bırakıldıklarında şiddete uğrama riski olan mahpus kadınlara 6284 Sayılı Kanun kapsamında tahliye öncesi hukuki destek verilmeye başlanmalı, gerekli mahkeme kararları alınmalı, ŞÖNİM ve diğer ilgili kurumlarla iletişime geçilmelidir. 2.3.6. Sosyalleşme ve Dış Dünya ile İletişim 2022 yılında bazı hapishanelerde kadın mahpuslar atölye, sohbet, açık ve kapalı spor alanlarına çıkarılma, kütüphaneyi ve sinema salonlarını kullanma haklarına erişemezken, bazıları ise bu haklardan yalnızca aynı koğuşta kaldıkları mahpuslarla birlikte yararlanmıştır. Görüntülü konuşma sistemi bazı hapishanelerde ve belli suç tiplerindeki mahpuslar bakımından uygulanırken, bazıları için uygulanmamaktadır. Bu ayrımcı uygulama, bu hakka erişemeyen kadın mahpusların dış dünya ile iletişimini kısıtlamaktadır. Bu kısıtlamalar, toplumda özel alanlara kapatılmaya çalışılan kadınların, hapishanelerde bu kapatılma hallerinin daha da ağırlaşmasına sebep olmaktadır. Hapishanelerde, kadınların tahliye sonrasında yeniden eve/özel alana kapatılmalarını engelleyecek mesleki ve eğitici etkinliklere katılması gibi alternatifler yaratılmasını engellemektedir. 51