ÖĞRENCİLER VE EĞİTİME ERİŞİM EĞİTİM İZLEME RAPORU 2021 ÇALIŞAN ÇOCUKLAR Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (SDG) çerçevesinde 2025 yılına kadar çocuk işçiliğinin her türlü hâlinin sona erdirilmesini amaçlıyor. Ancak Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve UNICEF tarafından dört yıl aralıklarla toplanan veriler,165 gelecek açısından karamsar bir tablo sergiliyor ve dünya çapında 2000 yılından bu yana ilk kez çocuk işçiliğinin arttığını ortaya koyuyor. 2016’da tüm dünyada çalışan çocuk sayısı 151.600.000 iken bu sayı 2020 yılında 160.000.000’a yükseldi. Yine bu hesaplamalara göre 160.000.000 çalışan çocuğun 79.000.000’u tehlikeli işlerde çalışıyor.166 Salgının çocuk işçiliğine muhtemel etkileri de raporun öne çıkardığı önemli konulardan biridir. ILO ve UNICEF, iyimser bir senaryoya göre, var olan sosyal koruma politikaları devam ederse, 2022 sonuna dek 8.900.000 çocuğun daha işgücüne katılacağını öngörüyor. Devletlerin tasarruf önlemleri nedeniyle sosyal koruma politikalarına yaptıkları yatırımları azaltma yoluna gittikleri kötü senaryoda ise 2022 sonuna dek çocuk işçi sayısının 206.200.000’a yükselebileceği öne sürülüyor.167 “Seçeneğim olsa çalışmayı tercih etmem. Dükkânda yaşadığım stres derslerimi de etkiliyor. Babamlar derslerin online olmasını anlamıyorlar. ‘Ne yapacaksın evde, annene yardım mı edeceksin? Dükkana gel’ diye ısrar ediyorlar. Ben de dükkana gitmek zorunda kalıyorum, baskı hissediyorum üzerimde. Okulumu bitirmek istiyorum. Salgın hayatımı çok değiştirdi. Okulu özledim. Okulda bir yaşam alanım vardı. Arkadaşlarımla da görüşemiyorum. Arkadaşlarımın çoğu da çalışıyor. Derse bağlandığım zaman 30 kişilik sınıftan bakıyorum 10 kişi derse girmiş.” İstanbul, 17, M. Ö. Uzun Hikâye / Çocukların Gözünden Pandemi Türkiye’de çocukların çalışmasına dair mevzuat 4857 sayılı İş Kanunu’yla düzenleniyor. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik çocuk işçiliğini tanımlıyor. Yönetmeliğe göre, çocuk işçi 14 yaşını tamamlamış, 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretim mezunu olan kişi; genç işçi ise 15 yaşını tamamlamış, ancak 18 yaşını doldurmamış kişidir.168 Türkiye’de çalışan çocuklara dair güncel veriler TÜİK tarafından düzenlenen Çocuk İşgücü Anketi’ne dayanıyor. En son 2019’un son çeyreğinde düzenlenen ankete göre, 5-17 yaş arasındaki 720.000 çocuk çalışıyor.169 15-17 yaş arasındaki çocuklar çalışan çocuklar arasındaki en büyük gruptur. Bu yaş aralığında çalışan çocuk sayısı 574.000’dir. Başka bir ifadeyle, 15-17 yaş arasındaki çocukların %15,7’si çalışıyor. Çalışan çocukların %66’sı eğitim hayatına devam ederken %34’ü okul dışındadır.170 Çalışan çocukların %70,6’sını oğlan çocuklar oluştururken %29,4’ünü kız çocuklar oluşturuyor.171 Ancak Çocuk İşgücü Anketi bazı kısıtlılıklara sahiptir. Anket çalışan çocuk sayısını hesaplarken yoğunlukla kız çocukların üstlendiği ev içi emeğe ve 165 UNICEF ve ILO, 2021. 166 A.g.e. 167 A.g.e. 168 Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, 6 Nisan 2004. 169 TÜİK, 31 Mart 2020. 170 A.g.e. 171 A.g.e. Uzun Hikâye / Çocukların Gözünden Pandemi https://www. egitimreformugirisimi.org/uzunhikâye-cocuklarin-gozundenpandemi/ 47