1. GİRİŞ
Dünyada ve Türkiye’de güvenlik, suç ve mağduriyet olguları toplumsal gerçekliğin
parçalarıdır. Güvenlik hakları bireylerin en temel haklarından biri olarak Evrensel İnsan
Hakları Bildirgesi 3. maddesinde1
ve Avrupa Kentli Hakları Deklarasyonu’nun 1.
maddesinde kabul edilmiştir.2 Bu evrensel mutabakatlara rağmen suçun olası mağduru
veya faili olmak tüm insanlığın ortak gerçekliğidir ve çocuklar da mağdur ve fail olarak
buna dahildir.
Endüstrileşme ve yoğun kentleşme ile birlikte modern toplumlarda çocukluk
olgusu, çocukların uğradığı mağduriyetler ve çocukların karıştığı suçlar gündelik hayatın
bileşenleri olmuştur. Çocukluk nedir? Kaç yaşına kadar bir birey çocuktur? Çocuklar suç
işlediğinde bunun sorumlusu kimdir? Çocuğun cezai ehliyeti var mıdır? Çocuğa
yetişkinlerle aynı cezalar verilir mi? Bu sorulara tarihsel süreçte çeşitli toplumlar çeşitli
cevaplar vermişlerdir. Buna bağlı olarak, kentleşme ile birlikte bir demokrasi ve güvenlik
ikileminde kalan ülkeler, suça karışmış çocuklarına ilişkin cezai ehliyet yaşı, suça
sürüklenmiş çocuklara verilecek cezalar veya bu çocuklara uygulanacak koruyucu
tedbirlerin kapsamını içeren yasal düzenlemelerde bulunmuşlardır. Türkiye için cezai
ehliyet alt sınırı 12 yaştır3 ve 12-18 yaş arası suç işleyen bireyler suça sürüklenmiş çocuk
olarak tanımlanmaktadır.
Suça sürüklenme birden fazla disiplinin araştırma konusu olmaktadır ve nicel
çalışmalar ağırlıktadır. Türkiye Yüksek Öğretim Kurulu tez arşivinde bulunan “suça
sürüklenme” ve “çocuk suçluluğu” konulu yüksek lisans ve doktora tezleri tarandığında,
ilgili tezlerin Sosyoloji, Hukuk, Adli Tıp, Psikoloji, Sosyal Hizmet, Kamu Yönetimi gibi
çeşitli alanlarda yapıldığı görülmektedir.4 Tezler araştırma yöntemlerine göre
incelendiklerinde, nitel yöntem ile gerçekleştirilen tezlerin oranının %25 olduğu tespit
edilmiştir. Sosyolojik nicel tez çalışmalarında çoğunlukla çocukların suça sürüklenmesi
ve çocuğun ve ailesinin sosyo-demografik özelliklerinin ilişkisi incelenmektedir.
İncelenen en yaygın değişkenler aile yapısı, çocuğun cinsiyeti, çocuğun eğitim durumu,
ailenin eğitim durumu ve gelir düzeyidir. Bu çalışmalarda, çoğunlukla çocuğun ve/veya
“Her insan yaşama, özgürlük ve güvenlik hakkına sahiptir” http://www.un.org/en/universal-declarationhuman-rights/, 07.02.2019
2
“İnsanların suç, çocuk-genç suçluluğu ve saldırganlıktan olabildiğince arındırılmış şehirlerde yaşama
hakkı vardır” https://rm.coe.int/168071923d, 07.02.2019
3
http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5237.doc, 27.12.2020
4
https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp, 11.02.2021
1
1