Sapma davranışını çok yönlü incelemişlerdir. Fakat yine de her bir sapma alt kültürünü
açıklayabilmiş değillerdir. Taylor, Walton ve Young’a (1973, aktaran Haralambos,
Holborn ve Heald, 1995, s. 395) göre gerilim ve alt kültür kuramlarının eksik yanı her
bireyin hayattaki nihai hedefinin maddi zenginlik elde etmek olduğunu varsaymalarıdır.
Oysa bireylerin peşinde olduğu birçok farklı hedef olabilir. Örneğin bazı kişiler ücreti
daha yüksek olan bir işten veya yükselme sağlayan mevkiden kaçınabilir. Bunu yapma
nedenleri bu seçimin hayatlarında fazla strese sebep olacağı veya boş zamanlarını
azaltacağı olabilir.
Özetle, aykırı fırsatlar kuramı, her alt kültür için açıklayıcı
olmayabilir.
Sait Faik Abasıyanık’ın (1942, yeni baskısı 2011) Haber Gazetesi’nin
“Mahkemelerde” sütunu için kaleme aldığı yazılar o sene gazete için takip ettiği
mahkeme gözlemlerinden oluşmaktadır. 26 yazı yani vakanın bir kısmında suça bulaşmış
çocuk (18 yaşını doldurmamış) örneklerine rastlanıyor. Takip eden bölümde bu gazete
yazılarında konu edilen suça sürüklenmiş çocuklardan ikisinin durumu özetlenmekte ve
gerilim kuramı ve aykırı fırsatlar kuramı çerçevesinde incelenmektedir.
N. ve M. 16-17 yaşlarında iki erkek arkadaşlar. Mahkemede bulunma sebepleri
Sultan Mahmut Türbesi’nin kurşunlarından bir kısmını (100 kilo) söküp satmış olmaları.
Yine kurşun çaldıkları bir gün suçüstü yakalanıp karakola götürülüyor sonra da
mahkemeye çıkartılıyorlar. Çocukların ortak özellikleri okul terk, işsiz uğraşsız ve aylak
aylak sokaklarda dolaşıyor olmaları. İfadelerine göre yine öyle sokaklarda amaçsız
dolaştıkları bir gün türbeden sarkan kurşun parçasını görüp satmak için –“İşsizdik, paraya
ihtiyacımız vardı”- kopardıklarını söylüyorlar. Hırsızlık sonrası satma konusunda da
N.’nin ifadesi şöyle: “M.’nin babasının ahbabı H. Bey varmış. Ona götürdük, sattık”.
Satmadan önce kurşunu eritmeyi de akıl ediyorlar –“N.’nin evinde kimse olmadığı bir
sırada kurşunları erittik, sonra götürüp Hüseyin Bey’e sattık”. Kurşun koparma, eritme,
satma süreci bir gün kurşun çalarken yakalanana kadar devam ediyor (Abasıyanık, 1942,
s. 42-45).
Buraya kadar alıntılanan ifadeler ve durum, gerilim kuramının tezleriyle
örtüşmektedir. Meşru araçlardan yoksun olan çocuklar (okul terk, işsiz, başıboş, biri
öksüz, aile kontrolü zayıf) amaçları için (para elde etmek) gayrimeşru bir araç (hırsızlık)
kullanmışlardır.
24