1. GİRİŞ Öğrenim hakkı temel bir insan hakkı olup Anayasa’da ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Ek 1 No’lu Protokol’de kimsenin bu haktan yoksun bırakılamayacağı düzenlenmiştir. Ancak öğrenim hakkı, hiçbir koşulda değiştirilemeyecek mutlak bir hak olarak düzenlenmemiştir, anayasada belirtildiği üzere kapsamı kanunla düzenlenmektedir. Türkiye’de mahpusların bu haklara erişimi kanun, genelge, yönetmelikler ve protokollerle düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler yapılırken referans alınan/alınması gereken temel uluslararası metinler de bulunmaktadır. Bir hakkın yasal düzenlemelerde yer almasının ardında hak ihlalleri ve bu ihlallere karşı verilen mücadeleler tarihi bulunmaktadır. Hak mücadelesi, bir hakkın yasalarda düzenlenmesiyle sona ermemektedir. Hakkın kullanılması, bireylerde o hakka ilişkin bilincin gelişmesi, mevzuatta ilgili düzenlemelerin geliştirilmesi ve bu düzenlemelerin uygulama alanının genişletilmesi için çalışmaların sürekliliğinin olması gerekmektedir. Demokratik sosyal hukuk devletlerinde, hukukun ve cezalandırma sisteminin insancıl ve nitelik olarak özgürlükçü olduğu ifade edilmektedir. Bunun 7