Çocuk Ceza Yargılaması ve Çocuk Hakları
sonuna kadar tüm aşamalarda gözet lmel ; kovuşturmalar g zl l k gözet lerek, çocuğun
kend s n rahat fade edeb leceğ ortamlarda yürütülmel ; çocuklar, sürece etk n şek lde
katılab lmeler ç n suçlamalar, süreç ve kararlar hakkında anlayab leceğ şek lde "derhal ve
doğrudan" b lg lend r lmel d r. Kom te (2009), çocuğun d nlen lme hakkının uygulanmasına
yönel k dokuz temel gerekl l ğe şaret etm şt r. Buna göre, çocukların katılımı her zaman şeffaf
ve b lg lend r c , gönüllü, saygılı, lg l , çocuk dostu, kapsayıcı, eğ t mle desteklenen, güvenl
ve r sklere karşı duyarlı ve çocuklara karşı hesap vereb l r olmalıdır.
12 Numaralı Genel Yorum, b r çocuğun "korkutucu, düşmanca, duyarsız veya yaşına
uygun olmadığı durumlarda" etk l b r şek lde d nlenemeyeceğ n b ld rmekted r (BMÇHK,
2009). Beej ng Kuralları (1985), yargılamaların "çocuğun sürece katılmasına ve kend n
özgürce fade etmes ne olanak tanıyacak b r anlayış ortamında yürütülmes " vurgusunu
taşımaktadır. Buna göre çocuğun yargılamaya etk n b r şek lde katılab lmes
ç n yasal
tems lc s n yönlend rmek, tanıklara t raz etmek, olayları anlatmak, del ller, suçlamayı ve olası
sonuçlarını anlaması gerek r (Arthur, 2016).
D nlen lme hakkının bu standartlarda hayata geç r leb lmes ç n adl usuller n ve
adl yen n f z ksel ortamının çocukların savunmasızlığını ve özel durumlarını d kkate alacak
şek lde uyarlanması ve çocukların yasal tems le ve d ğer desteklere er ş mler n n sağlanması
gerek r (Sheahan, 2021). Bu durum personel n yetk nl ğ n n, mahkeme salonlarının tasarımının;
hak mler n ve avukatların kıyafetler n n ve ayrı bekleme odalarının çocuğa duyarlı hale gelmes
le mümkün olab l r (BMÇHK, 2009).
Adl
s stemde çocukların katılım hakkının s stemat k olarak
hmal ed lmes
uygulamaları yaygındır (Sm thson ve Gray, 2021). Arthur'un (2016) çalışmasında, çocukların
genell kle yasal şlemler veya avukatların kullandıkları d l anlamadıkları, mahkemede
korkutulmuş ve yalnız h ssett kler , duruşma b tene kadar neler olduğuna da r uygun şek lde
b lg lend r lmed kler tesp t ed lm şt r. Ceza yargılamalarında yet şk nler n de benzer kafa
22