6.4. ENGELLİ MAHPUSLAR Genel Durum Hapishanelerin de dışarıdaki diğer mekânlar gibi sağlam insanlara göre tasarlandığı gerçeği ilk bakışta göze çarpmaktadır. Engellileri yaşamdan soyutlayıp bütün ülkeyi onlar için hapishaneye çeviren Türkiye koşullarında engelli mahpus olmaya da “hapis içinde hapis” denebilir. Normal zamanda bile hiçbir hapishanede engellilere göre tasarlanmayan çevre, eğitim, çalışma ve sağlık gibi temel haklar, COVID-19 ile birlikte mahpusların asla talep edemeyeceği ve sorunsuz biçimde erişemeyeceği haklar haline gelmiştir. Hapishanelerin yasal ve mekânsal olarak engellilere göre tasarlanmamasından doğan hak ihlallerinin tek mağduru engelli mahpuslar değildir. Bu durum görüşe gelen engelli ziyaretçilerden, hapishanelerdeki engelli çalışanlara kadar birçok farklı grubu olumsuz yönde etkilemektedir. Raporlarımızda da belirttiğimiz üzere engelli mahpuslara dair istatistiksel verilere, engel durumlarına, bu engel durumlarına yönelik hapishanelerde alınan önlemlere ve diğer sorunlara ilişkin çeşitli başvurular yapsak da bu bilgiler kurumlar tarafından paylaşılmadığı sürece bizim de erişim yollarımız kapanmaktadır. Adalet Bakanlığı’na verilen soru önergesine, 2017 tarihinde “581 engelli hükümlü ve tutuklunun bulunduğu” belirtilmiştir fakat sakatlık türlerine dair ayrıntılı bir bilgi paylaşılmamıştır. TBMM İnsan Hakları İnceleme 92 Komisyonunda sunulan bilgiye göre 2018 yılı itibariyle Türkiye hapishanelerinde “aşağı yukarı 248” engelli mahpus bulunmaktadır. “Aşağı yukarı” olarak ifade edilen engelli mahpusların sadece hükümlüleri mi, yoksa hükümlü ya da tutuklu bütün engelli mahpusları mı kapsadığı belirtilmemiştir. Tüm bu verilerin güncel olarak kamuoyu ile paylaşılmaması bu alana dair bilgi üretmeyi engellediği gibi sivil toplum örgütlerinin sorunlara yönelik yapısal değişim önerilerinde bulunmasının da önüne geçilmektedir. Öne Çıkan Başlıklar COVID-19’un en çok etkilediği mahpus gruplarından biri de engellilerdir. Engelliler için zaten oldukça zorlayıcı olan hapishane koşulları pandemi ile birlikte daha da kötüleşmiştir. Hapishanelerde virüsün etkisi, söz konusu engelli mahpuslar olduğunda diğer mahpus gruplarından farklılaşmakta ve ağırlaşmaktadır. Sağlığa erişim hakkı, uygun hapishanelere sevk edilebilme koşulları, hapishanelerin erişilebilirlik durumları, engelli raporunun ve engelli aylığının alınabilmesine yönelik süreçler kayda değer ölçüde zorlaşmıştır. Pandeminin başından bu yana hapishaneler ile ilgili CTE’nin yaptığı iki açıklamada da engelli mahpusların durumuna dair bilgi verilmemiştir. Yine aynı şekilde, hapishanelere pandemi ile birlikte getirilen hiçbir yeni uygulamada engellilere yönelik bir düzenlemeye değinilmemiştir. 91 92 Adalet Bakanlığı’ndan Bekir Bozdağ’ın, milletvekili Sezgin Tanrıkulu’nun soru önergesine verdiği 07.09.2017 tarihli cevabından alınmıştır. Veriler TBMM İnsan Hakları Komisyonu 14/11/2018 tarihli toplantısının birinci oturumunun tutanağından alınmıştır. 64 91