Sağlık Sağlık hizmetlerinin ücretsiz sağlanması, yasal statüleri ne olursa olsun ayrım gözetmeden kişilere bu hizmetin 1 verilmesi ve tedavi süreçleriyle ilgili bilgilendirmenin sağlanması gereklidir. Hapishanelerdeki aşırı kalabalıklaşma, yetersiz koşullar, hijyen hizmetlerinin sınırlılığı, gıdaya ve besine erişimle ilgili yaşanan problemler, sağlık sorunlarından ayrı düşünülemez. Tedavi ve sağlık hakkı, hapishanelerdeki mahpusları da kapsayacak şekilde, 2015 tarihli Mahpuslara Muameleye Dair Birleşmiş̧ Milletler Asgari Standart Kuralları (Nelson Mandela Kuralları), 1982 tarihli “BM Tıbbi Etik İlkeler”, 1988 tarihli “BM Herhangi Biçimde Alıkonulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunması için İlkeler Manzumesi”, 1990 tarihli “Mahpusların Islahı için Temel İlkeler” ve 1990 tarihli “Özgürlüğünden Yoksun Bırakılmış̧ Çocukların Korunmasına İlişkin Birleşmiş̧ Milletler Kuralları” ile güvence altına alınmıştır. 68 Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi Avrupa Cezaevi Kuralları hakkında (2006) 2 No’lu Tavsiye Kararı (md. 40.3) mahpusların yasal statülerine bakılmaksızın, kapatılmamış kişilerle eşit standartta sağlık hakkına erişim imkanının sağlanmasının gerekliliğinden bahsetmiştir. Bu düzenlemeler ve kararlar devletin mahpusların sağlığından ve yaşamlarından sorumlu olduğunu ortaya koyar. Bakanlıklar ve hapishane idareleri, mahpusların hapishanede kaldıkları süre zarfında tedavi ve sağlık haklarından faydalanmasını ve bu hakların erişilebilir olmasını sağlamakla yükümlüdür. COVID-19 salgını mahpusların sağlığını da büyük oranda tehdit etmiştir. Hijyen önlemleri, dengeli ve yeterli beslenme, destekleyici vitamin takviyeleri, bağışıklığın güçlendirilmesi her yerde olduğu gibi kapatılma mekânlarında da öne çıkmıştır. Kapalı ve kötü havalandırılmış ortamlar, sağlık sorunlarının artmasına neden olacağı gibi farklı enfeksiyonlar için de elverişli koşullar sağlar. COVID-19 virüsü özellikle kronik rahatsızlıkları ve çoklu hastalıkları olan mahpuslar için tehdit oluşturmuş, yaşlı mahpuslar da risk grubuna girmiştir. Bu bölümde salgınla birlikte hapishanelerde birinci, ikinci ve üçüncü sağlık hizmetlerindeki değişim ve dönüşüme, salgın önlemleriyle beraber karşılaşılan sorunlara ve mahpusların aktardığı sağlık hakkı ihlallerine odaklanılacaktır. 5.1. Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri 2020 yılında yayınladığımız raporda Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinin kapsamından detaylı olarak bahsedilmişti. Bu raporda ise COVID-19 ile birlikte mahpusların Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerine erişirken karşılaştıkları sorunlar hizmetlerin içeriğinden bağımsız olarak aktarılacaktır. Mahpuslar revire çıkabilmek için öncelikle kurum idaresine dilekçe yazmalı ve şikayetlerini bu dilekçeler yoluyla aktarmalıdır. Dilekçeler işleme alındıktan sonra mahpuslar revire çıkarılabilir. Salgın önlemleri dolayısıyla revire gelen doktor sayısında veya revirde bulundukları gün sayısında kurumdan kuruma farklılıklar oluştuğu mektuplar ve danışma hattı aracılığıyla aktarılmıştır. 68 https://cisst.org.tr/basin_duyurulari/covid-19-salgininda-mahpuslarin-tedavi-ve-saglik-hakki/ Erişim Tarihi: 27.06.2021 42