-
Özdeşleşmenin başarılması (identity achievement): Seçimlerini yapmak, karar
vermek, değere sahip olmak ve mesleki hedef oluşturmak gibi kendiyle özdeşleşen
yaşam yolunu yaratmayı amaçlarlar.
2.1.2. Çevreden Gelen Etkiler (Mimari Psikoloji)
İnsan davranışı, içinde bulunduğu bağlamın koşulları tarafından belirlenir. Davranışın
bağlamı ise yapılı fiziksel ve sosyal çevreler ile doğal çevreleri de içermektedir. Mimari psikoloji
olarak da tanımlanan (Canter & Craik, 1981), çevre psikolojisi, günlük yaşamın fiziksel
ortamındaki davranışların psikolojik olarak incelenmesidir (Proshansky, Ittelson, & Rivlin, 1970).
Bu bakımdan çevre psikolojisi doğal ve yapılı çevrelerle hem davranışın bağlamı hem de insan
davranışının bu çevreler üzerindeki etkileri açısından ilgilenir (Sundstrom, Bell, Busby, & Asmus,
1996). ‘Kurucu babalar’ veya öncü olarak adlandırılan (Lévy-Leboyer, 1985) Egon Brunswik ve
Kurt Lewin, insan ve fiziksel çevre arasındaki algı-biliş konusunda yaklaşımlarının izini güncel
çalışmalarda bulmak mümkündür (McAndrew, 1993; Pol, 2006).
Kurt Lewin (1890-1947) (Göregenli, 2010), davranışı bağlamın koşulları içinde çevrenin
bir fonksiyonu olarak ele almıştır. Lewin'in önerileri, yaşam alanı kavramlarını, kişi ortamının bir
işlevi olarak davranışı, çekim-itme kuvvetlerini (pozitif/negatif değerlik), bütüncül ve atomistik
vizyonu içerir ve geliştirir (Householder, 1939). Lewin’e göre bir bireyin yaşam alanı, psikolojik
güce bağlıdır. Bu güç; onun düşünceleri, algılanan nesne ve olaylardan oluşan dürtülerini,
gerilimlerini içermektedir.
Etkileşim (Değişim) Süreci
Çevreyle biyolojik yapının etkileşim süreçleri bireyin gelişiminin yönünü ve derecesini
belirlemesi nedeniyle önemlidir. Çevre ise bireyi öğrenme yoluyla etkilemektedir (Cüceloğlu,
1996). Lewin'in teorisi, öğrenmeyi, öğrenilen kişinin yeni iç görüler geliştirdiği veya eskileri
değiştirdiği göreli bir süreç olarak görür. Alan teorisiyle, Lewin, bireyin davranışının altında yatan
nedenlerin iç ve dış faktörlerin etkileşimleri olduğunu öne sürerken, değişim teorisi ise davranış
değişikliğine sebep veren süreçleri sorgulamaktadır (Lewin, 1952). Davranış değişikliğinin altında
yatan üç adımı: Çözülme (freezing), hareket (moving) ve tekrar donma(refreezing) olarak adlandırır
(Jackson, 2005).
Günümüzde Lewin’in teorisine dayanarak geliştirilen yeni bir yaklaşım versiyonu ise
Transteori modeldir (Prochaska & Velicer, 1997). TTM, davranış değişikliğini süreç içerisinde
değişim evreleri arasında geçişler olarak tanımlar. Bireyin değişime hazır olma durumunu yansıtan
bu evreler beş basamaktan oluşur. Bu basamaklar şöyledir:
-Derin düşünce öncesi (precontemplation): Aksiyon almaya eğilimli değildir,
farkındalığı yoktur.
9