bedensel dayanıklılık kabiliyetlerinde daha yüksek performans göstermesini sağlar (Cüceloğlu,
1996; Marshall & Tanner, 1970). Biyolojik değişikliklerin yarattığı baskıya uyum sağlama ve baş
etme çabaları da görülmektedir (Susman & Rogol, 2004). (15-17) yaş arası orta adolesan dönemi,
bedensel gelişimin tamamlandığı, aile ile ilişkilerin azaldığı, arkadaş çevresinin önem kazandığı,
karşı cinsle ilişkilerin kurulduğu ve cinsel kimliğin geliştiği (Aral, Baran, Bulut, & Çimen, 2011;
Ömeroğlu & Ulutaş, 2007) evredir. Geç adolesan, (18-21) yaşlar arasında ise kimlik duygusunda
bir bütünlüğe erişir. (Ömeroğlu & Ulutaş, 2007).
Bilişsel Gelişim
Biliş, gündelik hayatta yapılan yemek yeme, kitap okumak, okul ödevlerini yapma, hayal
etme, oyun oynama, bir futbol maçı için stratejiler geliştirme veya yürüyüşe çıkma, cep telefonuna
mesaj gönderme gibi
her eylemde rol oynar. Bilişsel gelişim teorileri uygulama açısından,
çocukların akıl yürütmeyi, konuşmayı veya dikkatlerini kontrol etmeyi ne zaman ve nasıl
öğrendiklerine ilişkin bilgi sahibi olmayı amaçlar ve ebeveynlerin çocukların kapasitelerinin
farkında olup ihtiyaçlarına duyarlı olmalarına yardımcı olabilir (Newcombe, 2013).
12-18 yaş arasında bilişsel gelişim; öncesinde duyu-hareket, işlem öncesi ve somut işlemler
aşamalarını tamamladıktan sonra (Clarke-Stewart, Perlmutter, & Friedman, 1988), somut
operasyonlardan formel operasyonlara geçer. Düşünebilme yeteneği doğrudan görülebilen veya
duyulabilen şeylerle sınırlı olmayıp aşk, sevgi, güzellik, ahlak gibi soyut yapıları da içermektedir.
Ek olarak, daha küçük çocuklar sorunları deneme yanılma yoluyla çözerken, ergenler varsayımsaltümdengelimli muhakeme sergilerler, bu da mantıksal olarak olabileceklere dayalı olarak hipotezler
geliştirir. Bir durumdaki tüm olasılıkları önceden düşünüp sistematik olarak test edebilirler (Crain,
2000; Lally & Valentine-French, 2019). Ergenler, iki öğe arasındaki ilişkinin mantıksal olarak ilk
ikisiyle ilişkili diğer öğelere taşınması anlamına gelen geçişlilik kavramını anlarlar (Thomas, 2000)
(örneğin; A<B ve B<C, sonra A<C ‘dir).
Ergenlerin soyut düşüncelerin farkına vardıktan sonra keşfettikleri olasılıklar dünyasının
sınırsızlığı, onların kendi düşüncelerine yogunlaşmasına yani benmerkezcilik (Crain, 2000)
sergilenmesine yol açar. Mahremiyet arzusu ve kişisel bilgilerini paylaşmaktan uzak durması ise
başkaları tarafından gözlem altında tutulmaya karşı gösterdikleri tepki olabilir. Sosyal medyada
aktif olan ergenlerin, genellikle başkaları tarafından incelendiğini hissetmeleri (Yau & Reich,
2019) ise aslında bir bakıma bu düşünceyi doğrular. Ergen benmerkezciliğinin bir diğer önemli
sonucu, kişinin benzersiz, özel ve zarar görmez olduğuna dair kişisel masal veya inançtır (Elkind,
1967). Ek olarak, bilişsel formal işlemlerin sonucunda; içgörü geliştirme, idealistlik, sözde aptallık
ve iki yüzlülük göstermek gibi davranışlar belirginleşir (Lally & Valentine-French, 2019).
Bilgi işlem süreci; bilişsel kontrol, tümevarım ve tümdengelim akıl yürütme, analitik
düşünmeye karşı sezgisel düşünme başlıkları altında incelenebilmektedir. Yürütücü işlevlerin
(dikkat, bellek çalışması, bilişsel esneklik gibi) devam etmesi sürerken; öz-düzenleme ve dürtü
6