CİSST 2021 YILI HAPİSHANELER RAPORU Sivil toplumun çocuklara erişimi ise hala son derece kısıtlıdır. 2020 senesinde olduğu gibi 2021 senesinde de sivil toplum örgütlerinin (STÖ) sosyal ve kültürel faaliyet yapmak üzere gerçekleştirmek istediği ziyaretler, tedbirler kapsamında durdurulmuştur; hak temelli izleme ziyaretlerine ise uzun süredir imkân tanınmamaktadır. Meclis İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu (MİHİK), Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), il ve ilçelerdeki insan hakları kurulları ve adalet komisyonları ceza ve tutukevleri izleme kurulları çocuk mahpusların haklarına odaklanan bir izleme politikasına sahip değildir. TİHEK’in 2021 yılında yaptığı 56 ziyaretten hiçbiri çocuk eğitimevleri ya da çocuk ve gençlik kapalı ceza infaz kurumlarına olmamıştır.87 MİHİK Tutuklu ve Hükümlü Hakları Alt Komisyonunun meclisin internet sitesinde yayınladığı toplantı tutanaklarında ise çocuk mahpuslara ilişkin hak temelli bir değerlendirme bulunmamaktadır. Komisyonun çocuk mahpuslara dair tek aktarımı komisyon üyelerinin çocuk mahpusların halk oyunu ve tiyatro gösterisini memnuniyetle izlemeleri hakkındadır.88 Politika Önerisi: Sivil toplumun hak temelli izleme yapmak üzere yeniden hapishanelere girmesi ve çocuk mahpusların çocuk gelişimi ve infaz sistemini tanıyan, bağımsız ve uzman denetim mekanizmaları tarafından hak izleme odaklı ziyaret edilmesi sağlanmalıdır. CİSST’in Hapiste Çocuk tematik alanının yazıştığı mahpuslardan bir kısmı ise çocukken içeri girmiş, dolayısıyla çocuk ceza adalet sistemine dahil oldukları için de durumları izlenmesi gereken genç yetişkin mahpuslardır. Genç mahpusların mektup yazma motivasyonunun daha yüksek olduğu görülmekte, çocuk hapishanelerine gönderilen mektupların önemli bir kısmına ise cevap gelmemektedir. Bunun sebeplerinden biri çocukların okuma ve yazma becerilerinin yetişkinlerden daha düşük olması, bir diğer sebebi de çocukların sivil toplumu yeterince tanımaması olabilir. Öte yandan CİSST’in geçmiş senelerden edindiği tecrübeye dayanarak mektupların mevzuattaki usule aykırı olarak engellendiğine dair de şüphelerimiz vardır. Mevzuat ve/veya Uygulama Kaynaklı İhlaller 2020 senesinde olduğu gibi 2021 senesinde de tutuklu ve hükümözlü çocuklar, haklarındaki cezanın kesinleşmesi halinde hükümlülerin yararlanabildiği COVID-19 izninden yararlanabilecekleri ya da Nisan 2020’de değişen infaz hesaplamasıyla koşullu salıverilmeden faydalanabilecekleri için adil yargılanmaktan ziyade yargılanmanın bir an önce bitmesini arzu eder hale gelmişlerdir. Kural olarak eğitimevlerinde tutulan hükümlü çocuklar, COVID-19 izniyle tahliye edilirken, tutuklu çocuklar hakkında güvenlik tedbirleriyle tahliye olmalarına ilişkin herhangi bir düzenleme getirilmemiştir. Çocukların tutuklu yargılanması adalet sisteminde her zaman önemli bir mesele olsa da hükümlü çocuklar için görece avantaj yaratan şartların tutuklu çocuklar için gözetilmemesi, 2021 senesinde daha çok hissedilmiştir. Yargılama aşamasında 87 88 https://www.tihek.gov.tr/upload/file_editor/2022/03/1647253831.pdf Erişim Tarihi: 04.04.2022 https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/komisyon_tutanaklari.goruntule?pTutanakId=2799 Erişim Tarihi: 04.04.2022 45