CİSST 2021 YILI HAPİSHANELER RAPORU 3.2.2. Hapishaneler ve COVID-19 - Öne Çıkan Başlıklar Bu bölümde Türkiye’de pandeminin duyurulduğu tarihten itibaren 2021 yılının sonuna kadar COVID-19 önlemleri çerçevesinde yapılan uygulama değişiklikleri ve infaz düzenlemelerinde öne çıkan konular değerlendirilmiştir. Pandemi Sürecinde Yapılan İnfaz Düzenlemesinin Etkileri 2020 yılının Nisan ayında yapılan infaz düzenlemesinin ilk önceliği özgürlüğünden mahrum bırakılan kişilerin koşullarında iyileştirmeler yapmakken, kapsamının daralmasıyla mahpus grupları arasında ayrım yaratılmıştır. 2020 raporumuzda detaylıca bahsettiğimiz gibi,54 yapılan infaz düzenlemesi siyasi ve adli mahpuslar arasında ayrım yapmıştır. Bu düzenlemelerle hükümlü olan mahpusların infazlarının geçici olarak durdurularak tahliye edilmesi ve tutuklu yargılanan mahpusların adli kontrol hükümleriyle serbest bırakılması beklenirken, infaz düzenlemelerinde eşitlik ilkesine aykırı değişiklikler yapılarak siyasi mahpuslar bu düzenlemelerde kapsam dışı bırakılmış, denetimli serbestlik, koşullu salıverilme, açık hapishaneye ayrılma gibi haklardan yararlanamamışlardır. Mahpuslar salgın boyunca risk altında tutulmaya devam edilmişlerdir. Salgının yarattığı riskler dışarıdaki insanlar kadar mahpuslar için de geçerliyken, düzenlemelerin tüm mahpusları kapsamaması ve özellikle siyasi mahpusların dışarıda bırakılması, hem CİSST hem de diğer insan hakları örgütleri tarafından eşitlik ilkesini ve ayrımcılık yasağını ihlal ettiği gerekçesiyle eleştirilmiştir. Ayrımcılık yasağı ile eşitlik; ayrımcılık yasağı ilkesinin pozitif ve negatif görünümleri olarak kabul edilmektedir. Ayrımcılık yasağı; İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi55, Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme56, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi57, Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme58, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi59, Avrupa Sosyal Şartı60, Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı61 ve 2000/43/EC sayılı AB Konseyi Direktifi62 gibi birçok uluslararası belgede düzenlenmiş ve korumanın kapsamı olabildiğince geniş ele alınmaya çalışılmıştır. Bu tutum ulusal belgelerin düzenlenmesinde de korunmaya çalışılmış olup ayrımcılık yasağına Anayasada ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanununda yer verilmiştir. Ayrımcılık yasağı bu temel metinlerin yanı sıra İnfaz Kanununda da63 doğrudan düzenlenmiş; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin kurallar hükümlülerin ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, doğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken ve siyasî veya diğer fikir yahut düşünceleri ile ekonomik güçleri ve diğer toplumsal konumları yönünden ayırım yapılmaksızın ve hiçbir kimseye ayrıcalık tanınmaksızın uygulanır” denilmiştir. H Demirbaş H. B, (2022), Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği Yıllık Rapor 2021. https://cisst.org.tr/wp-content/uploads/2021/12/cisst_annual_report.pdf Erişim Tarihi: 16.06.2022. 55 Beyanname’nin Resmi Gazete’de yayımlanmasına dair Bakanlar Kurulu Kararı için bkz. 27.05.1949 tarihli ve 7217 sayılı Resmi Gazete. 56 Sözleşme’nin Yürürlüğe Giriş Kararnamesi için bkz. 21.07.2003 tarihli ve 25175 sayılı Resmi Gazete 57 Sözleşme’nin Yürürlüğe Giriş Kararnamesi için bkz. 11.08.2003 tarihli ve 25196 sayılı Resmi Gazete. 58 Sözleşme’nin Yürürlüğe Giriş Kararnamesi için bkz. 16.06.2002 tarihli ve 24787 sayılı Resmi Gazete. 59 Sözleşmenin Yürürlüğe Giriş Kararnamesi için bkz. 19.03.1954 tarih ve 8662 sayılı Resmi Gazete 60 Şartın Yürürlüğe Giriş Kararnamesi için bkz. 14.10.1989 tarihli ve 20312 sayılı Resmi Gazete 61 Şartın Türkçe çevirisi için bkz. https://sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/11/Avrupa_Birligi_Temel_Haklar_Sarti%E2%80%8B.pdf Erişim Tarihi: 02.01.2021 62 Direktifin Türkçe çevirisi için bkz. https://www.tihek.gov.tr/upload/file_editor/2019/03/1551818880.pdf Erişim Tarihi:27.09.2021 63 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5275&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 Erişim Tarihi: 02.01.2021 54 18