CİSST 2021 YILI HAPİSHANELER RAPORU 6.7. İŞÇİ MAHPUSLAR 6.7.1. Tanım Dışarıdan bir aile üyesi ya da yakını tarafından maddi destek alamayan mahpuslar, hapishanedeki ihtiyaçlarını karşılamak için İşyurtları Kurumlarına bağlı işlerde ve/ya hapishane yönetimin kendisinden talep ettiği işlerde çalışabilirler. Türkiye hapishanelerinde çalıştırılma ve işçi mahpuslar söz konusu olduğunda bu çalıştırılmanın biçimlerini aşağıdaki şekillerde kategorize etmek mümkündür: Kurum içi temizlik, mutfak, kantin vb. işlerde çalışma: Hapishanelerde günlük temizlik, çay ocağı servisi, yemeklerin yapımı ve dağıtımı için özel olarak dışarıdan bir personel istihdam edilmez. Bu işleri, buna dair yasal bir uygulama ve düzenleme olmamasına karşın, “işçi koğuşu” olarak adlandırılan koğuşta bulunan mahpuslar yapar. Bu koğuşlarda mahpuslara yapılan iş karşılığı bir “ücret” ödenmez ancak hapishane yönetimi bu işler karşılığı mahpusun kantin hesabına harçlık mahiyetinde bir meblağ yatırabilir. İşyurtlarında çalıştırılma: Mahpuslar kapalı ve açık hapishanelerde İşyurtları Kurumu bünyesinde kurulmuş olan atölyelerde hapishane içi ve dışında (adliye çay ocakları ve otoparkları vb.) çalıştırılabilirler. Kamu sektöründe çalıştırılma: Hapishanelerle kamu kuruluşları arasında yapılan anlaşmalar çerçevesinde açık hapishanelerde tutulan mahpuslar bu kurumların bünyesinde çalıştırılabilirler. Bu bağlamda, Cumhuriyet Başsavcılıklarının, çeşitli askeri kuruluşların, belediyelerin genel temizlik işleri, bu çalıştırılma biçimlerinin başında gelir. Özel sektörde çalıştırılma: Hapishane idarelerinin özel şirketlerle yaptıkları anlaşmalar kapsamında açık ve kapalı hapishanelerdeki mahpuslar, bu şirketler hesabına çalıştırılabilirler. Bu anlaşmalar kapsamında mahpuslar, tekstil işlerinden, ayakkabı ve mantı yapımına kadar pek çok farklı işte çalıştırılabilir. Anayasa’nın 18. maddesinde, “Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır,” ifadesi yer almaktadır ancak ilgili maddenin devamında hapishanede çalış(tırıl)ma istisna olarak tanımlanır. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 29. Maddesinin 1. fıkrasına göre ise “Kurum hekimi tarafından ruhsal ve bedensel olarak sağlıklı olduğu belirlenen meslek sahibi olmayan hükümlüler ile meslek sahibi olan istekliler, kurum imkânları ölçüsünde belirlenen ücret karşılığında atölye veya işyurtlarında çalıştırılabilirler.”127 Bu bağlamda, eğer bir sağlık problemi yoksa ve meslek sahibi değilse hükümlü bir mahpusun hapishanede çalışması zorunludur. Aynı maddenin 2. fıkrasında ise, hapishanede çalıştırma amacının, mahpusların tahliye edildikten sonra yaşamlarını sürdürebilecek meslek ve sanatları öğrenmelerini sağlamak ve üretme isteklerini güçlendirmek olduğu belirtilmiştir. 6.7.2. Genel Durum 2021 yılı içerisinde COVID-19 pandemisine ilişkin salgın riskinin ortadan kalkmamış olması nedeniyle, açık ceza infaz kurumlarında bulunan veya açık ceza infaz kurumlarına ayrılmaya hak kazanan mahpusların COVID-19 izin süreleri yıl boyunca 2 aylık aralıklarla uzatılmıştır. Bu durum geçmiş yıllara oranla çalışan işçi mahpus sayısının azalmasına neden olmuş ve işyurtları kurumu bünyesinde üretimi gerçekleştirilen bazı ürünlerin üretiminde azalmaya neden olmuştur. 127 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5275.pdf. Erişim Tarihi: 24.06.2022 81