CİSST 2021 YILI HAPİSHANELER RAPORU 6.4. ENGELLİ MAHPUSLAR 6.4.1. Tanım Türkiye’nin mevzuatına göre “Engelli: Doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle, bedensel, zihinsel, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal ya��ama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan ve korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişiyi ifade eder.”107 Türkiye hapishanelerinde de “özürlü”, “engelli”, “sakat” gibi farklı adlarla tanımlanan mahpuslar bulunmaktadır ve bu mahpusların diğer mahpus gruplarından farklılaşan yaşamsal ihtiyaçları bulunur. Türkiye’de engelliler ihtiyaç ve haklarının gözetilmediği ortamlarda hapsedilmektedirler. Bu sebeple kapatılma koşullarının zorlayıcı olduğu hapishanelerde görüş, sağlık hakkı, sosyal aktivitelere erişim konusunda diğer mahpuslara göre çok daha dezavantajlı bir konumda yer almaktadırlar. Yaşamını tek başına idame ettiremeyen ağır engelli mahpuslar rehabilitasyon hizmeti sunulması amacıyla inşa edilen “R Tipi” yani “Rehabilitasyon Tipi” hapishanelerinde barındırılır, ancak bu hapishanelerin kapasitesi genel ihtiyaca oranla oldukça düşüktür ve bu kapasite engelli mahpusların ihtiyaçlarını karşılamamaktadır. 6.4.2. Genel Durum 2021 yılında mektuplaştığımız engelli mahpus sayısında ve bu mahpusların tarafımıza ilettikleri şikâyet sayısında geçen yıllara göre önemli bir artış olmuştur. Bunun bir sebebinin COVID-19 ile derinleşen sorunlar olduğu düşünülebilir. Pandeminin başından beri Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün COVID-19 önlemlerine dair yaptığı altı açıklamanın108 hiçbirinde engelli mahpusların durumuyla ilgili kamuoyuna bilgi verilmemiş ve COVID-19 kapsamında engelli mahpusların şartlarına yönelik herhangi bir düzenleme yapılmamıştır. Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün bugüne kadar yayınladığı istatistiklerin hiçbirinde engelli mahpuslara ilişkin veri yer almıyor. Adalet Bakanlığına verilen soru önergesine verilen cevapta; 2016 tarihinde “581 engelli hükümlü ve tutuklunun bulunduğu” belirtilmiştir fakat sakatlık türlerine dair ayrıntılı bir bilgi paylaşılmamıştır.109 TBMM İnsan Hakları İnceleme Komisyonunda sunulan bilgiye göre 2018 yılı itibariyle Türkiye hapishanelerinde “aşağı yukarı 248” engelli mahpus bulunduğu bilgisi verilmiştir.110 “Aşağı yukarı” olarak ifade edilen engelli mahpuslardan sadece hükümlülerin mi, yoksa hükümlü ve tutukluların tümünün mü kastedildiği belirtilmemiştir. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5378-20130425.pdf. Erişim Tarihi: 19.04.2021 https://cte.adalet.gov.tr/Home/TumHaberler/1 Erişim Tarihi: 19.04.2021 109 Adalet Bakanlığı’ndan Bekir Bozdağ’ın, milletvekili Sezgin Tanrıkulu’nun soru önergesine verdiği 07.09.2017 tarihli cevabından alınmıştır. https://www2.tbmm.gov.tr/d26/7/7-7084sgc.pdf Erişim Tarihi: 19.04.2021 110 Veriler TBMM İnsan Hakları Komisyonu 14.11.2018 tarihli toplantısının birinci oturumunun tutanağından alınmıştır. 107 108 63