CİSST 2021 YILI HAPİSHANELER RAPORU 5. SAĞLIĞA ERİŞİM Sağlık hizmetlerinin ücretsiz sağlanması, yasal statüleri ne olursa olsun ayrım gözetmeden kişilere bu hizmetin verilmesi ve tedavi süreçleriyle ilgili bilgilendirmenin sağlanması gereklidir. Hapishanelerdeki aşırı kalabalıklaşma, yetersiz koşullar, hijyen hizmetlerinin sınırlılığı, gıdaya ve besine erişimle ilgili yaşanan problemler, sağlık sorunlarından ayrı düşünülemez. Sağlık konusu, yalnızca fiziksel bütünlüğün ve işlevin korunmasından öte, beden ve ruh sağlığının birlikteliği olarak görülmeli ve sağlıkta bütüncül bir yaklaşım benimsenmelidir. Tedavi ve sağlık hakkı, hapishanelerdeki mahpusları da kapsayacak şekilde, 2015 tarihli Mahpuslara Muameleye Dair Birleşmiş̧ Milletler Asgari Standart Kuralları (Nelson Mandela Kuralları), 1982 tarihli “BM Tıbbi Etik İlkeler”, 1988 tarihli “BM Herhangi Biçimde Alıkonulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunması için İlkeler Manzumesi”, 1990 tarihli “Mahpusların Islahı için Temel İlkeler” ve 1990 tarihli “Özgürlüğünden Yoksun Bırakılmış̧ Çocukların Korunmasına İlişkin Birleşmiş̧ Milletler Kuralları” ile güvence altına alınmıştır.80 Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi Avrupa Cezaevi Kuralları hakkında (2006) 2 No’lu Tavsiye Kararı (md. 40.3) mahpusların yasal statülerine bakılmaksızın, kapatılmamış kişilerle eşit standartta sağlık hakkına erişim imkanının sağlanmasının gerekliliğinden bahsetmiştir. Bu düzenlemeler ve kararlar devletin mahpusların sağlığından ve yaşamlarından sorumlu olduğunu ortaya koyar. Bakanlıklar ve hapishane idareleri, mahpusların hapishanede kaldıkları süre zarfında tedavi ve sağlık haklarından faydalanmasını ve bu hakların erişilebilir olmasını sağlamakla yükümlüdür. Mart 2020 yılından itibaren alınan pandemi önlemleri Türkiye’deki hapishanelerin işleyişini değiştirmiş, yeni kısıtlamalar getirilmiş ve bununla beraber mahpusların yaşam koşulları da derinden etkilenmiştir. Bu süreçte açık ve kapalı görüşler, özel izinler, kurumlardaki eş ve aile görüş odalarının kullanımı, diğer koğuşlarla birleşerek yapılan faaliyetler (atölye, sohbet, açık ve kapalı spora çıkarılma, kütüphane, sinema, vb.), başka kurumlara yapılacak nakiller durdurulmuştur. Başka bir hastalık nedeniyle acil durumlarda hastanelere sevk edilen tutuklu ve hükümlüler, ceza infaz kurumuna döndüklerinde 14 gün izolasyona tâbi tutulduktan sonra PCR testi yapılarak sonucuna göre koğuşlara alınmaya başlamışlardır. Birçok mahpus, pandemi başlangıcında dezenfekte işlemlerinde ve personelin hijyen koşullarını sağlamada daha özenli olduğunu ancak 2021 yılı içerisinde maske erişiminde ve hijyen malzemesi dağıtımında sıkıntı yaşadıklarını, temizlik ve dezenfeksiyonda kurum personellerinin aynı özeni göstermediklerini iletmişlerdir. Bu bölümde salgınla birlikte hapishanelerde birinci, ikinci ve üçüncü sağlık hizmetlerindeki değişim ve dönüşüme, salgın önlemleriyle beraber karşılaşılan sorunlara ve mahpusların aktardığı sağlık hakkı ihlallerine odaklanılacaktır. 80 https://cisst.org.tr/basin_duyurulari/covid-19-salgininda-mahpuslarin-tedavi-ve-saglik-hakki/ Erişim Tarihi: 27.06.2022. 35