En geniş kapsamıyla çocuk hakları, “Çocuk Haklarına Dair Birleşmiş Milletler
Sözleşmesi”nde yer almaktadır. Bu haklar şunlardır (1989):
Yaşama hakkı,
Gelişme hakkı,
Koruma hakkı,
Katılma hakkı.
Bu haklarla birlikte insan haklarıyla bağlantılı olan tüm haklar çocuklar için de
tanınmış ve kabul edilmiştir. Bu sözleşmeyle taraf devletler, çocuğun yaşam
hakkının olduğunu, çocuğun hayatta kalması ve gelişebilmesi için azami ölçüde
çaba göstereceklerini (m. 6/1-2) kabul etmektedir. Ayrıca bu sözleşmeyi imzalayan
devletler, çocuğun kimliğine, ismine, aile bağları da dâhil olmak üzere koruma
hakkına saygı göstermeyi ve bu konularda kanundışı müdahalelerde bulunmamayı
ve çocuğun kimliğinden kanuna aykırı olarak yoksun bırakılması durumunda
çocuğun kimliğine kavuşmasında gerekli yardımda ve korumada bulunacağını
taahhüt etmektedir (m. 8/1-2). Taraf devletler, çocuğun sanatsal ile kültürel hayata
katılımına saygı duyarak bu hakkı tanırlar; boş zamanlarını değerlendirme, sanat,
kültürel etkinlikler ile dinlenme konusunda uygun ve eşit fırsatların sağlanmasına
destek olurlar (m. 31/1-2).
Türk Ceza Kanunu (TCK)’nda çocuğa yönelik uygulamalar çeşitli maddeler altında
geçse de (m. 31, m. 38, m. 56, m. 90, m. 103, vb.) özellikle 6. ve 31. madde
incelenmeye değerdir. TCK’nın 6/1-b maddesinde çocuğun tanımı yapılmakta ve
“çocuk deyiminden; henüz onsekiz yaşını doldurmamış kişi”nin anlaşılacağı
belirtilmektedir. 31. maddesinde yaş küçüklüğüne ilişkin ceza sorumluluğu 12 yaş
altı, 12 yaşını doldurmuş fakat 15 yaşını doldurmamış, 15 yaşını doldurmuş fakat
18 yaşını doldurmamış olacak şekilde üç gruba ayrılarak değerlendirilmiştir. Bu
kategorizasyonun içeriğine çocuğun yargılanma süreci başlığı altında yer
verilmiştir.
Türkiye’de 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu (ÇKK) ile suça sürüklenen
çocukların korunması ve haklarının güvence altına alınmasına ilişkin usuller
düzenlenmiş ve bu kanun ile korunma ihtiyacı olan çocuklara yönelik hangi
tedbirlerin alınacağına ilişkin hükümlere yer verilmiştir.
Türkiye’de çocuğa yönelik benimsenen belirli başlı temel ilkeler şunlardır (ÇKK):
18