Burada Foucault tarafından ifade edilen “İktidarın Gözü” adı verilen “göz” göstergesinden de
bahsetmek gerekir. “Dev göz” göstergesi bir “kontrol eden”, “gözetleyici”, “iktidar olan gücün
organı olan eleman” olma durumunu, gösterge olarak kullanımını ifade etmektedir. Bir göz
tarafından izlenmek ve onun her şeyden haberdar olduğu inancı söz konusudur. 1785’te tasarlandığı
görülen bu yapı “Panoptikon” adıyla anılmaktadır. Panoptikon kavramı “pan” ve “opticon” şeklinde
iki farklı sözcükten türetilmiş olup, Pan “bütün”; opticon ise “gözlemlemek” olarak ifade
edilmektedir. Bu sebeple yapı yerine getireceği göreve uygun olarak “Bütünü Gözetlemek”
anlamındaki “Panoptikon” adını almaktadır (Özdel, 2012: 23).
Emanuel Dimas ve Emanuel M. Pimenta tarafından yazılan “The Low Power Society” başlıklı
kitapta kontrol ve gözetim üzerinde durulmaktadır. Burada, Bentham, Foucault ve Mathiesen
yaklaşımları yeniden ele alınmakta ve modern gözetime yeni bir bakış açısı getirilmektedir. Böylece
“Omnioptikon” gözetiminin kavramsallaştırıldığı görülmektedir. Pimenta İngilizce’de “her yerde
bulunan” anlamını taşıyan “omnipresence” kelimesinde bulunan “Omni” kelimesiyle gözetlemek
anlamındaki “opticon” kelimesi birleştirilmiş ve “Omniopticon” kelimesi türetilmiştir. Pimenta,
omnioptikonu, “herkesin herkesi kontrol ettiği” durum olarak ifade edilmektedir. Ayrıca
“Panoptikon ile sinoptikon etkisinin birleşmesi ve iş birliğiyle, fakat aynı zamanda, herkesin herkes
tarafından kontrol edildiği bir sistemde izlemenin belli bir çerçeveye eklemlendiği” durumun
açıklanabilmesi için geliştirdiğini aktarmaktadır. Omnioptikonla birlikte, çoklu gözetim sistemleri
eşliğinde Panoptikon ve medya aracılığıyla (sinoptikon) fenomeninin birlikte hareket etmesinin
yanında, sıradan insanlar olarak bilinen bireylerin bireysel röntgencilik, kontrol ve narsisizme geçtiği
de aktarılmaktadır (Pimenta, 2010: 287).
Clegg (1998) ise gözetimin yalnızca kontrol yoluyla yapılamayacağının, bugün gözetim
mefhumundan bahsedebilmek için onaylama, ikna etme ve mümkün kılma gibi faaliyetlerin de
olması gerektiğini belirtmektedir. Dolayısıyla, gözetimi mümkün hale getiren ve kısıtlayan olmak
üzere gözetimin iki etmeninden bahsetmektedir. Söz konusu duruma, ebeveynlerin çocuklarını
koruma ve güvence altına almak için odalarına kamera koymaları veya günlük hayatta sıklıkla
kullanılan e-postalar örnek olarak verilebilir (Lyon, 2006: 14-15).
Gottfredson ve Hirschi, kendini kontrol yeteneği yüksek olan bireylerin, yaşamlarının her
döneminde suç işleme olasılığının daha az, kendini kontrol yeteneği düşük olanların ise daha yüksek
olacağını belirtmektedirler. Düşük kendini kontrolün kaynağı, iyi etkisi olmayan veya
tamamlanamayan sosyalizasyon sürecini ifade etmektedir. Çocuklarına bağlı anne babaların,
çocuklarını yakından denetlemeleri, çocuklarındaki düşük kontrolü fark etmeleri ve onların sapkın
davranışlarını cezalandırmaları, çocukların kontrol yeteneklerini yükseltmelerini sağlayacaktır. Bu
anne babaların çocuklarının sapkın veya suçlu yetişkinler olmayacağı düşünülmektedir. Gottfredson
ve Hirschi, aynı zamanda, okul ve toplumsal diğer kurumların da kontrol yeteneğinin geliştirilmesi
için önemli olduğuna dikkat çekmektedirler. Temelde ailenin bu kurumlar arasında en önemli
62
Hedef paragraf seç3
Bir paragrafa bağla
Connect to an entity
Disable highlights
İçindekiler tablosuna ekle