E/CN.4/2002/60/Add.2
Sayfa 2
Özet
Özel Raportör Türkiye’ye yaptığı bu ziyareti değişimin yaşandığı bir dönemde gerçekleştirdi; bu
durum, ziyaretin örgütlenmesini ve gerçekleştirilmesini güçleştirdi. Bununla birlikte, insan
haklarının halen devam eden hukuksal ve ekonomik reform sürecine tam anlamıyla dâhil
edilmesine katkıda bulunma olasılığı, Özel Raportörün ziyaretini harcanan zahmete değer
kılmıştır.
Ziyaret, eğitim hakkının geçmişteki akıbetinden ziyade geleceğini değerlendirmeyi hedefliyordu.
Bu ziyaret, 3-10 Şubat 2002 tarihleri arasında, yoğun geçen bir haftalık süre içerisinde
gerçekleştirildi. Yürütülen mevzuat değişikliği çalışmaları, Türkiye’nin Avrupa Birliğine
üyeliğinin gerçekleşmesi amacıyla planlanan kısa vadeli programın tamamlanmasına yönelikti.
Bu programın ve bundan sonra yürütülecek programın ana hedefi insan haklarına ilişkin
güvencelerin kapsamının genişletilmesi ve zenginleştirilmesidir. Bu nedenle, Özel Raportör,
anayasal ve yasal güvencelerin uluslararası insan hakları yükümlülüklerine uygun biçimde
düzenlenmesini gerektiren meselelere öncelik verdi. Aynı zamanda, Türkiye’nin ekonomik krizle
baş etmeye yönelik stratejisine verilen uluslararası destek, kriz sonrası kalkınmanın
kavramsallaştırılması doğrultusundaki olasılıkları yaratmış ve böylelikle insan haklarının ana
plan ve programlara dâhil edilmesinin yolunu açmıştır. Eğitime ilişkin hak temelli kapsamlı bir
strateji, bütçe dağılımında eğitimin önceliğini daha yukarılara taşıyacaktır ve aynı zamanda,
insan hakları yükümlülüklerine Hükümetin tüm birimlerinin uyması gerektiğinden, mevzuatta ve
kurumsal alanda tutarlığı artıracaktır.
Özel Raportörün ziyaretinin kısa süreli olmasının ve bu nedenle programın Ankara dışındaki
toplantılara izin vermemesinin doğurduğu güçlüklerin izin verdiği ölçüde, ziyaret sırasında
hükümet yetkilileri ve uluslararası kuruluşların temsilcileri, öğretmenler ve öğrenciler, insan
hakları eğitimcileri ve insan hakları kuruluşları ile toplantılar yapılmıştır. Özel Raportörün
yaptığı değerlendirme, yerel ve uluslararası aktörleri ve eğitim konusunda hukuksal ve hukuk
ötesi bir çerçeveyi kapsamaktadır. Görev tanımına uygun biçimde, değerlendirmenin odağı,
öğrenim hakkının tam anlamıyla kullanılmasının önündeki engellerin ve güçlüklerin ortadan
kaldırılmasıdır.
Özel Raportör, analitik çerçeve için kendisinin tanımladığı 4-A planını uygulamıştır ve bu rapor,
Hükümetin öğrenimi kullanılabilir, erişilebilir, kabul edilebilir ve uyarlanabilir kılma yönündeki
insan hakları yükümlülükleri konusunda Özel Raportörün temel bulgu ve önerilerinin özetini
oluşturmaktadır.
Öğrenimi herkes için mevcut bir olanak haline getirmenin anahtarı, öğrenim için ayrılan malî ve
insanî kaynaklardır. Zorunlu eğitimin yakın dönemde beş yıldan sekiz yıla çıkarılmış olması ve
Türkiye nüfusunun genç olması, öğrenim için bütçeden ayrılan payın, bugüne kadar tahsis
edilenlerden çok daha fazla arttırılmasını gerektirmektedir. Özel Raportör, eğitim ve öğretim
bütçesinin, UNESCO tarafından tavsiye edilmiş olduğu gibi, gayrisafi millî hâsılanın yüzde 6’sı
düzeyinde olmasını önermektedir. Bu, ihtiyaç duyulan pek çok iyileştirmenin mümkün olmasını
sağlayacak ve öğrenimin kalitesini arttıracaktır. Özel Raportöre göre, öğretmenlerin sayısını
hızla arttırma ihtiyacı, öğretmenlerin statüsünü iyileştirme yönünde uzun erimli bir stratejiyi
gerektirmektedir. Öğretmenlerin sendikal özgürlüklerinin tam olarak tanınması ve öğretmenlerin