incelenmelidir. Weschler'e göre zekâ, bireyin amaçlı davranma, mantıklı düşünme ve
çevresiyle ilişkilerde etkili olma yetisinin tümüdür.18
Bilimsel literatürde önce zihinsel özür, zihinsel engellilik, zihinsel yetersizlik veya en
yaygın tabirle zekâ geriliği gibi terimlerle ifade edilen zekâ düzeyinde düşüklük kavramı,
DSM-IV’de Mental Retardasyon olarak belirtilirken, DSM-V’de Nörogelişimsel Bozukluklar
başlığı altında Entelektüel (Anlıksal) Yeti Yitimi olarak yer almaktadır. Entelektüel Yeti
Yitimi görülme oranı dünya nüfusuna kıyasla %1 olarak bildirilmektedir. Entelektüel Yeti
Yitimi bireyin gelişimsel evrelerinin başında ortaya çıkan, hem entelektüel hem de uyumsal
işlevlerde bozulmayı içeren bir bozukluk olarak tanımlanmaktadır.19–21
DSM-IV ve ICD-l0'da hafif (IQ 50-70), orta (IQ 35-49), ağır (IQ 20-34) ve çok ağır (IQ
<20) olmak üzere çeşitli zekâ geriliği seviyeleri belirlenmiştir. DSM-5 ile birlikte "zekâ
geriliği" yerine "Entelektüel Yeti Yitimi" ismi kullanılmaya başlanmış, "Entelektüel Yeti
Yitimi" nörogelişimsel bozukluklardan biri olarak gruplandırılmış ve tanı kriteri olarak zeka
katsayısında iki ya da daha fazla standart sapma olması ve başlangıcın gelişimsel süreçte
başlaması kriterleri tanımlanmıştır.22
Kişide entelektüel yeti yitiminden bahsedebilmek için tasarlama, akıl yürütme, yargılama,
soyut düşünme, sosyal ve deneyimleme yoluyla öğrenme gibi entelektüel işlevlerin düzeyi,
bireysel bağımsızlık kazanma, sorumluluk alabilme, sosyokültürel ölçüleri karşılama
yeterliliği ve sürekli bir destek sağlanmaksızın ev, okul ve iş ortamı gibi farklı sosyal
çevrelerde gündelik hayatın bir ya da birden çok etkinliğinde işlevsellik düzeyinde kısıtlılık
olup olmadığı değerlendirilmektedir.21 Entelektüel yeti yitimine; kromozomal bozukluklar,
çeşitli sendromlar, prenatal ve perinatal faktörler (enfeksiyonlar, sigara - alkol – madde
kullanımı, travmalar, çevresel maruziyetler vd.), doğum sonrası geçirilen enfeksiyonlar,
yetersiz beslenme, travmaya maruz kalma gibi bir çok çevresel ve genetik faktör neden
olmaktadır.21
Çalışmada zekâ geriliklerinden Entelektüel Yeti Yitimi yerine raporlarımızda da
belirtildiği şekliyle ve halen yaygın olarak kullanılan biçimiyle Mental Retardasyon (MR)
şeklinde bahsedilecektir.
2.1.4.1 Zekâ Gerilikleri
Pek çok araştırmacıya göre zekâ doğuştan gelir ve büyük ölçüde kalıtımın etkisiyle
şekillenir. Zekânın şekillenmesinde çeşitli çevresel faktörlerin de etkisi bulunmaktadır.
Bunlara doğum öncesi ve doğum sırasındaki nedenler, çocuğun geçirdiği travmalar, geçirilen
bazı hastalıklar, eğitim, ailenin sosyoekonomik düzeyi örnek verilebilir. Tüm bunların
11