Türkiye'de Çocuk Mahpusların Örgün Eğitime Erişim Hakkının İhlali Üzerine Bir Değerlendirme Raporu Boyut Bulgular Mevcudiyet Eğitim altyapısı kağıt üzerinde görülse de, kapalı kurum koşulları örgün eğitimi fiilen imkânsız kılmaktadır. Erişilebilirlik Eğitime erişim çocuğun statüsüne, kurum türüne ve idari koşullara bağlıdır; eşitlik ilkesi ihlal edilmektedir. Kabul Edilebilirlik Eğitim ortamları pedagojik, sosyal ve psikososyal kriterleri karşılamamaktadır; okul iklimi oluşturulamamaktadır. Adapte Edilebilirlik Bireyselleştirilmiş eğitim planları ve çocukların ihtiyaçlarına göre uyarlanmış esneklik mekanizmaları bulunmamaktadır. Veri şeffaflığı kritik bir sorun alanıdır. TBMM’de 27/3 ve 28/3 yasama dönemlerinde 80.651 yazılı soru önergesi verilmiştir. En dar kapsamlı ve spesifik konu olan çocuk mahpusların eğitim hakkı ile ilgili olan önerge sayısı ise yalnızca 16 olup, bu önergelerden sadece 5 tanesi yanıtlanmıştır. Yani zaten az sayıdaki veri taleplerinin çoğu cevaplanmamış veya yetersiz yanıtlanmıştır. Bu durum, hem izleme hem de hesap verebilirlik mekanizmalarının etkili işletilemediğini göstermektedir. Nitekim çalışma kapsamında yapılan bilgi edinme başvurusu, “Kurum içi uygulamalara ilişkin düzenlemeler hakkında bilgi ve belgeler kapsamında olduğundan başvuruya ilişkin talep yerine getirilememiştir” denilerek cevapsız bırakılmıştır. Çocuk mahpusların örgün eğitim hakkının ihlali, yalnızca bir eğitim sorunu değil; çocuk koruma, çocuk adaleti ve sosyal devlet sorumluluğu alanlarının kesişiminde ortaya çıkan yapısal bir eşitsizliktir. Hem uzun vadeli sistem değişikliğini (kapalı kurumların tüm çocuklar için sona erdirilmesi) hem de kısa vadeli koruyucu düzenlemeleri (yetişkinlere özgü ceza infaz kurumlarında tutulan başta kız çocukları olmak üzere tüm çocukların acil olarak çocuklara özgü kurumlara erişimi) zorunlu kılan bu ikili durum, mevcut politikaların çocuk hakları açısından sürdürülemezliğini açıkça göstermektedir. Bu bağlamda çocuk mahpusların örgün eğitim hakkının ceza infaz kurumları dışında sağlanması, korunması ve buna saygı gösterilmesi konusunda kısa vadeli önerilerimiz aşağıda sunulmaktadır; 1. Tutuklu çocukların kapalı kurumlarda tutulmasına son verilmesi 2. Eğitimevi modelinin mevzuat ve uygulamada güçlendirilmesi 3. Ceza infaz kurumlarında okul açma uygulamasından geri dönülmesi 4. Yetişkinlere özgü kapalı ceza infaz kurumlarında tutulan tüm kız ve oğlan çocuklarının kendilerine özgü ve ayrı kurumlarda barındırılması 5. Ayrıştırılmış veri sunma ve TBMM’ye hesap verebilirlik yükümlülüğünün güçlendirilmesi 6. 4A göstergelerinin ulusal izleme ve kurum içi kalite güvencesi süreçlerine entegrasyonu 7. Eğitim hakkının ihlal edilmesinde sorumluluğu doğuran kurumlar arası yetki karmaşasının giderilmesi (Adalet Bakanlığı – Milli Eğitim Bakanlığı – Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ) 8. Ceza sorumluluğu yaşının en az 14’e çıkartılması 7