Türkiye'de Çocuk Mahpusların Örgün Eğitime Erişim Hakkının İhlali Üzerine Bir Değerlendirme Raporu yükümlülüklerini hatırlatır. Devletin yükümlülüklerini çocuğun eğitim hakkına dair mevcudiyet (availability), erişilebilirlik (accessibility), kabul edilebilirlik (acceptability) ve adapte 64 edilebilirlik (adaptability) boyutları ile ele alır . Buna göre; → Mevcudiyet: Kapalı ceza infaz kurumları veya eğitim evlerinde bulunan çocukların örgün eğitim haklarını kullanabilmeleri için yasal altyapı, fiziksel donanım ve yeterli kaynağın varlığı ve sağlanmasıdır. → Erişilebilirlik: Çocuk mahpusların örgün eğitim hizmetlerine, eğitim ortamlarına ve kurumlara, öğretmenlere ve materyallere erişim konusunda fiziksel, ekonomik, öncelik vb. nedenlerden dolayı erişim engelleri olmamasıdır. → Kabul Edilebilirlik: Çocuk mahpuslara sunulan örgün eğitim hizmet ve programlarının çocukların yaşına, kültürel, dilsel ve psikososyal ihtiyaçlarına uygunluğudur. → Adapte Edilebilirlik: Çocuk mahpusların bireysel farklılıklarının göz önüne alınarak, eğitim içeriklerinin ve öğretim yöntemlerinin esnek biçimde düzenlenmesi gerekliliklerine işaret eder. 4-A Modeli değerlendirildiğinde, eğitim hakkına dair bileşenlerin ceza infaz kurumu içindeki eğitim uygulamalarına dair standartlara ilişkin olduğu veya eğitim hakkının kurum içinde hayata geçirilebildiği uygulamaları da kapsadığı görülmektedir. Bu çalışmada göstergeler oluşturulurken 4-A Modeli referans alınmakla birlikte, örgün eğitim hakkının özü ve kapsamı; kapalı kurumların yapısı ve doğası gereği, çocuk mahpuslar bakımından yeniden tanımlanmıştır. Bu çalışmada işaret edilen örgün eğitim hakkı, eğitimin ceza infaz kurumu içinde değil, kurum dışındaki örgün eğitim kurumlarında sağlanmasıdır. Bu bağlamda örgün eğitim hakkının bileşenleri, örgün eğitimin, ceza infaz kurumları içinde değil ceza infaz kurumu dışında bir örgün eğitim kurumunda yürütülmesi gerektiğine işaret edecek şekilde aşağıda tanımlanmıştır. Çocuk Mahpusların Örgün Eğitim Hakkının Bileşenleri Mevcudiyet: Çocuk mahpuslar açısından çocukların tutukluluk hâlinde dahi, ceza infaz kurumlarında okul açılmasını gerektirmeden, kurum dışındaki örgün eğitim kurumlarına erişimini mümkün kılan yasal çerçevenin, uygulamaya dair düzenlemelerin ve bütçesel kaynakların bulunması gereklidir. Mevcudiyet “Ceza infaz kurumunda sınıf var mı?” sorusuna değil; “Çocuk dışarıdaki okula erişebiliyor mu?” sorusuna odaklanır. Erişilebilirlik: Çocuk mahpuslar açısından çocukların bulundukları kapalı kurumdan çıkıp, dışarıdaki okula ayrımcılıktan uzak ve düzenli bir biçimde ulaşabilmelerini; kayıt, nakil, taşıma, devam vb. süreçlerinde engeller olmamasını gerektirir. Erişilebilirlik “Ceza infaz kurumundaki dersliğe erişim” değil; “kurum dışı okula erişim” anlamını taşır. Kabul Edilebilirlik: Çocuk mahpuslar açısından çocukların kurum dışındaki okulda aldıkları eğitimin yaşlarına, kültürel, dilsel, psikososyal ve pedagojik ihtiyaçlarına uygun olmasını; kapalı kurum ortamının pedagojik sınırlılıklarının eğitim sürecini olumsuz etkilememesini gerektirir. Kabul edilebilirlik “Ceza infaz kurumu müfredatı uygun mu?” değil; hak temelli, nitelikli eğitime erişim sağlanabiliyor mu? sorusuna odaklanır. 64 BM Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi (1999). Genel Yorum No. 13: Eğitim Hakkı 37