Çocuk Mahpusların Eğitim Hakkı: tabi kılınmıştır. Örneğin, Bireyselleştirilmiş İyileştirme Sistemi (BİSİS) gibi programlar, eğitimi çocuğun temel hakkı olmaktan çıkarıp bir davranış düzeltme aracına, bir “ödül” veya “ceza” mekanizmasına dönüştürmektedir. CİSST’in 2020 , 2021 ve 2022 ve Diyarbakır Barosunun raporları, bu sistemsel sorunu somut örneklerle belgelemektedir. İnfaz koruma memurlarının eğitim süreçlerindeki belirleyici rolü, bir çocuğun disiplin cezası olarak “bazı etkinliklerden alıkonması” veya güvenlik gerekçesiyle yapılan ani nakillerin eğitim süreçlerini kesintiye uğratması, eğitimin nasıl infaz rejiminin bir parçası haline getirildiğini göstermektedir. BM Özel Raportörü’nün 2002 Türkiye raporunda dikkat çektiği kurumsal şiddet kültürü ve izleme eksikliği gibi endişeler, bir cezaevi ortamında kurulan okul modelinin ne kadar güvenli ve pedagojik olarak uygun bir ortam sunabileceği 62 konusunda ciddi şüpheler doğurmaktadır . 59 60 61 2.3.3 Eşitsizlik İhlali: Kurum Tipine Göre Farklılaşan Eğitim “İmkânları” Devletin tutuklu çocuklara yönelik eğitim politikası, kendi içinde de derin bir eşitsizlik barındırmaktadır. Kurumun tipi, çocuğun eğitim hakkına erişiminin niteliğini doğrudan belirlemektedir. Örneğin, çocuk eğitimevi gibi daha açık ve daha az kısıtlayıcı kurumlarda kalan hükümlü çocuklar, kurum dışındaki MEB’e bağlı örgün eğitim kurumlarına veya mesleki eğitim merkezlerine devam etme imkânına sahiptir. 36 Bu durum, kapalı ceza infaz kurumlarındaki çocukların “açık öğretim” veya kurum içi dersliklere mahkûm edilmesiyle keskin bir tezat oluşturmaktadır. Devlet, hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunan çocuğa örgün eğitim imkânı tanırken, masumiyet karinesi gereği henüz suçluluğu ispatlanmamış tutuklu bir çocuğu bu haktan mahrum bırakmakta ve kabul edilemez bir duruma neden olmaktadır. 3. 4-A Çerçevesine Göre Çocuk Mahpusların Örgün Eğitime Erişim Hakkı İhlalleri Çocuk mahpusların örgün eğitime erişim hakkını, uluslararası insan hakları normları doğrultusunda değerlendirme konusunda Birleşmiş Milletler Eğitim Hakkı Özel Raportörü 63 Katarina Tomasevski tarafından geliştirilen ve BM Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesinin eğitim hakkı odağındaki 13 No’lu Genel Yorum’a çerçeve olan “4-A Modeli” yol göstericidir. Eğitim hakkını, temel bir insan hakkı, eğitimde haklar ve eğitim yoluyla gerçekleşen haklar olarak ele alan 4-A Modeli, devletin eğitim hakkını yalnızca erişimle sınırlı görmemesi, aynı zamanda eğitim ortamlarının ve içeriklerinin nitelik ve uygunluk bakımından çocukların gereksinimlerine cevap verecek şekilde düzenlenmesi gerektiğini ve bu konulardaki 59 Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği (CİSST) (2020). Yıllık Rapor 2020. https://cisst.org.tr/yillik-rapor-2020/ 60 Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği (CİSST) (2021). CİSST 2021 Yılı Hapishaneler Raporu. https://cisst.org. tr/yillik-hapishaneler-raporu-2021/ 61 Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği (CİSST) (2022). CİSST 2022 Yılı Hapishaneler Raporu. https://cisst.org. tr/yillik-hapishaneler-raporu-2022/ 62 BM Ekonomik ve Sosyal Konsey (2002). Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Öğrenim Hakkı Özel Raportörü Katarina Tomaševski tarafından sunulan rapor. Türkiye Ziyareti. 3-10 Şubat 2002. E/CN.4/2002/60/Add.2 (7 Mart 2002) 63 Tomasevski, K. (2001). Human rights obligations: making education available, accessible, acceptable and adaptable. Right to Education Primers No. 3. Novum Grafiska AB.