III. Çözüm Önerileri ve İyileştirme Yolları
Çocuk mahpuslarla iletişimi olan avukatların, çocukların bulundukları kurumlarda örgün eğitime
erişimleri odağında çözüm önerileri ve iyileştirme yollarına dair çok yönlü değerlendirmeleri
olmuştur. Değerlendirmelerde öncelikle çocukların ceza infaz kurumlarına giriş yolunu ortadan
kaldırmak için koruyucu ve önleyici hizmetlerin güçlendirilmesi, mevcut durumda ise çocuk
mahpusların örgün eğitime erişimleri konusunda yasa ve politikaların gözden geçirilmesi,
kurumsal uygulamaların güçlendirilmesi, özel koruma önlemleri alınması gereken çocuklar ile
çocuk mahpusların bağlı oldukları eğitim kurumlarından kopmalarını önleyecek düzenlemeler
yapılması, izleme ve savunuculuk çalışmaları ile avukatların bu doğrultuda güçlenmelerine destek
verilmesi gibi kritik konulara dikkat çekilmiştir.
Koruyucu ve Önleyici Politika ve Hizmetlerin Güçlendirilmesi: Çocukların ceza infaz
kurumlarına giriş yolunu ortadan kaldırmaya yönelik yoksulluk, şiddet kültürü ve ayrımcılıkla
mücadele konularında kamu politikalarının gözden geçirilmesi, başta Aile Sosyal Hizmetler
Bakanlığı (ASHB) ve Milli Eğitim Bakanlığının (MEB) çocukların örgün eğitimden kopmasını
önlemek için erken ve etkin uyarı mekanizmaları kurması; özellikle çocuk işçiliği ve aile içi
şiddet gibi risklere karşı zamanında önlem ve müdahale programları geliştirilmesi gerektiği ifade
edilmiştir.
“Çocuk ilk defa çünkü çocuk adalet sisteminin içerisine girmiş. O tutuklamayı son çare olarak
düşünmek yerine çocuğu tutuklamışlar. Ve bu çocuk, evet MESEM'de daha önce bir meslek
çalışıyor. MESEM'e devam ediyor. MESEM'de de aslında başarılı bir öğrenci. Ama alternatif
yaptırımlar düşünülmediği için ve çocuk o tutuklaması son bir çare düşünülmesi gerekirken, ilk
çare olarak düşünülüp cezaevine gönderildiği için mesela çocuk orada eğitim hakkıyla ilgili pek
çok sıkıntı. Çünkü meslekten uzaklaşıyor. Hem eğitim anlamında hem pratik anlamında
uzaklaştığını gördük.” (Avukat 13)
Çocuk Mahpusların Örgün Eğitime Erişimleri Konusunda Yasa ve Politikaların
Güçlendirilmesi: Bir çocuğun özgürlüğünün kısıtlanması engellenemediği durumda onun örgün
eğitim hakkının ihlal edilmemesi için yasa ve politikalar bütüncül bir şekilde gözden geçirilmesi,
kurumlarda eğitim hakkının resen işletilen bir süreç olmasının sağlanması; başka bir ifadeyle
çocuğun talep etme koşuluna dayandırılmaması, ayrıca çocukların eğitim hakkını engelleyen adli
kontrol tedbirlerin gözden geçirilmesi ve yargı reformlarında öngörülen 'çok programlı liselerin
çocukları daha da çok izole etmelerinin önlenmesi konularına dikkat çekilmiştir.
“… Daha anlaşılabilir, her yerde aynı şekilde uygulanabilecek bir yasal düzenleme gerekli
olduğunu düşünüyorum. Özellikle infaza kabul aşamasından sonra tutukluğu veya mahpus fark
etmeksizin bütün çocukların faydalanabileceği, bir düzenlemenin gerekli olduğunu düşünüyoruz.
Bununla alakalı çocuğun kurumda olmasıyla alakalı takip yapıldığını biz daha hiç görmedik bu
arada. Çocuk cezaevine girdikten sonra bu çocukla alakalı ne yapılıyor? Eğitim hakkında devam
ediyor mu, etmiyor mu? Neden taleple bağlılık ilkesi burada uygulanıyor? Dışarıdayken
uygulanmıyor da kuruma girdikten sonra neden uygulanıyor? Bunlar bariz tezatlıktan ve çelişkiler
ve bu bizi rahatsız ediyor açıkçası.” (Avukat 12)
“Bir çocuk eğer ki ceza infaz kurumuna girdiği zaman öncelikle talepte bulunması gerekiyor,
eğitimde faydalanmak istediğine dair. Ve bu talep sonrası ona gelen geri bildirimlerle ondan sonra
o sürecin işlemesi aslında zaman alıyor. Ve bu süre zarfında onun, yani çocuğun bunu talep etmesi
gerektiğini de bilmesi gerekiyor bu arada, bu sürecin de bilgisinin ona verilmesi gerekiyor.
Sonrasında çocuk bunu eğitime eriştikten sonra gerekli materyallere vesaire erişim için de talep
etmesi gerekiyor. Yani süre biraz daha uzamış oluyor. Ama geri bildirim süreci bence uzun oluyor.
6