toplam 15 görüşmeden elde edilen bulgular ile masa başı araştırmaların sonuçlarını
kapsamaktadır5. Görüşmeler, en az 1'i kadın avukattan oluşan 2 kişilik yetkin avukatlar
tarafından yapılmıştır. Görüşme çıktıları anonimleştirilmiş ve içerikleri analiz edilerek rapora
dönüştürülmüştür.
3. İşkence ve zalimce, insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele veya cezanın yasaklanması
(Madde 7)
İşkence yasağını düzenleyen Sözleşmenin 7'nci maddesi işkence eylemlerinin soruşturulmasını,
etkili denetim mekanizmaları kurulmasını, kolluk görevlilerinin eğitilmesini ve mağdurlara
etkili hukuki yollar sunulmasını da içermektedir. Komite, 13 Kasım 2012 tarihli Türkiye
hakkındaki önceki sonuç gözlemlerinde işkence ve kötü muamele iddialarının fazlalığına
rağmen bu iddialar hakkındaki kovuşturma sayısının azlığı ve bağımsız bir şikâyet
mekanizması olmamasını eleştirmiştir (Paragraf 14)6. 2. Periyodik Raporun sunulmasından
önce ele alınması gereken konular listesinde de bu konuya tekrar yer verilmiştir (Paragraf 10)7.
Bu bilgilerin ışığında bu bölümde, Merkezin işkence yasağına ilişkin tespit ve tavsiyeleri
aktarılacaktır.
Çıplak arama ve etkili soruşturma
Merkez'in tutuklu kız çocuklarıyla yaptığı görüşmelerde 9 kız çocuktan 4'ünün kurumda çıplak
aramaya maruz kaldığı öğrenilmiştir. Kız çocukları beyanlarında, aramanın ceza infaz
kurumuna giriş sırasında gerçekleştirildiğini, aramanın nedenine dair kendilerine açıklamada
bulunulmadığını, tüm kıyafetlerini çıkarmak zorunda kaldıklarını, kendilerine tek giyimlik
önlük verilmediğini, aramanın infaz koruma memurları tarafından gerçekleştirildiğini,
kendilerinden oturup kalkmalarının istendiğini, kurumda bulunan diğer arkadaşlarına da
aynısının yapıldığını ifade etmişlerdir. Çocukların anlatımları, Diyarbakır Kadın Kapalı Ceza
İnfaz Kurumu’nda çıplak aramanın gerekçesiz, usule aykırı şekilde, sistematik ve rutin bir
biçimde gerçekleştirdiğini göstermiştir.
12/11/2021 tarihinde, çıplak aramaya ilişkin Yönetmelikte8 yer alan 34'üncü maddeye, “ciddi
emarelerin varlığı ve” ibaresinden sonra gelmek üzere “bunun başka suretle tespitinin
olanaksız olması durumunda,” ibaresi eklenmiş, “çıplak” ibaresi, “detaylı” şeklinde
değiştirilmiştir9. Ancak bu değişiklik, Merkezin yaptığı görüşmelerden de anlaşılacağı üzere,
uygulamadaki hak ihlallerini önlemeye yeterli olmamıştır. Çıplak aramaya yönelik düzenleme
tüm hükümlü ve tutuklular için uygulanmakta, çocuklar yönünden özel bir düzenleme
bulunmamaktadır.
Diyarbakır Barosu Çocuk Hakları Merkezi, Diyarbakır Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda Tutuklu Bulunan
Kız Çocuklarına Yönelik Hak İhlalleri ve Tutulma Koşullarına Yönelik Rapor, 24.01.2024 Çevrimiçi:
https://www.diyarbakirbarosu.org.tr/public/uploads/document/cocukraporson-1707240705.pdf
6
CCPR/C/TUR/CO/1
7
CCPR /C/TUR/QPR/2
8
Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik, 29.03.2020
tarih ve 31083 sayılı Resmi Gazete.
9
Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik’in 34.
Maddesi 12/11/2021 tarihli ve 31657 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4773 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının
14’üncü maddesiyle değiştirilmiştir.
5
4