1. Genel Çerçeve
Türkiye'deki tutuklu ve hükümlü kız çocukları, adalet sistemi ile ilgili sorunlardan derinden
etkilenseler de bu çocuklar ile ilgili yürütülen çalışmalar son derece kısıtlıdır. Adalet
Bakanlığının açıklamalarına göre 1 Ağustos 2024 itibarıyla infaz kurumlarında 93'ü tutuklu,
53'ü hükümlü olmak üzere toplam 146 kız çocuğu bulunmaktadır. Oğlan çocuklarında tutuklu
sayısı 2.056, hükümlü sayısı ise 1.050'dir3. Tutuklu ve hükümlü çocuklara yönelik yaş ve
cinsiyete dayalı ayrıştırılmış istatistiki bilgiler bununla sınırlıdır.
Tutuklu ve hükümlü kız çocuklarla ilgili verilebilecek en önemli bilgi, tutuldukları kurumlara
ilişkindir. Halen tutuklu kız çocuklara özgülenmiş bir kurum bulunmaması nedeniyle rapor
kapsamında daha kapsamlı olarak ortaya konduğu üzere kız çocuklarının tutulduğu infaz
kurumlarında fiziksel, psiko-sosyal ihtiyaçlarına cevap verilemediği ve cinsiyet temelli
ayrımcılık başta olmak üzere birçok hak ihlaline maruz kaldıkları görülmektedir. Merkezin
tutuklu kız çocuklarıyla yaptığı görüşmelerde, tutulma koşulları ile bağlantılı olarak işkence ve
kötü muamele oluşturan hallerle karşılaşılmış; detaylı (çıplak) arama uygulamasının rutin
olarak uygulandığı, bu hak ihlaline yönelik şikayetlerin etkili şekilde soruşturulmadığı,
çocukların gelişimlerini olumsuz etkileyecek şekilde eğitim, eğlence ve sağlık haklarına
erişimde güçlük yaşadıkları, dış dünyayla ilişkilerinin kısıtlandığı ve adil yargılanma haklarının
ihlal edildiği anlaşılmıştır.
Tüm bunlara ek olarak, 6 Şubat 2023'te Türkiye'nin doğu ve güneydoğu illerini etkileyen ve
resmi verilere göre 53.207 insanın yaşamını kaybettiği iki büyük deprem felaketi de tutuklu ve
hükümlü kız çocukları açısından olumsuz etkiler doğurmuştur. Diyarbakır, depremden zarar
gören 11 il arasındadır. Merkez üyeleri, depremlerden hemen sonra Diyarbakır Çocuk ve
Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunan çocuklar ile görüşme sağladığında, görevlilerin
çocuklar ile iletişime geçmekte geciktiğini, çocukların yeteri kadar bilgilendirilmediğini, çok
korkmalarına rağmen kapalı alanlarda tutulduklarını, bir süre ailelerinden haber alamadıklarını
tespit etmiştir. Ayrıca depremden en çok etkilenen illerden Hatay’da bulunan Çocuk ve Gençlik
Kapalı Ceza İnfaz Kurumundaki çocuklar, hiçbir psiko-sosyal çalışma yapılmadan,
bilgilendirilmeden, saatlerce soğukta bekletilerek, uzak bir şehir olan Samsun’a nakledilmiştir4.
Tüm bunlar; çocuk ceza infaz kurumlarının kriz dönemlerine ilişkin bir planının olmadığını ve
bu plansızlığın farklı hak ihlallerin yaşanmasına neden olduğunu göstermektedir. Türkiye'nin
acilen kriz dönemlerinde tutuklu ve hükümlü çocukların haklarının korunması için politika
geliştirmesi gerekmektedir.
Raporun aşağıdaki bölümlerinde ilgili başlıklar altında Merkezin görüşme ve masa başı
araştırmasından çıkan bulgu ve önerileri paylaşılacaktır.
2. Yöntem
Komiteye bilgi sağlama amac��yla sunulan bu rapor, Eylül 2023 ile Ocak 2024 arasında
Diyarbakır Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu bulunan 9 kız çocuğu ile yapılan
İlgili istatistikler: https://cte.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/2082024164650istatistik-5.pdf
Türkiye Çocuklara Yeniden Özgürlük Vakfı, Deprem ve Çocuk Mahpuslar Ön Araştırma Raporu, Ağustos
2023. Çevrimiçi: https://www.tcyov.org/wp-content/uploads/2023/08/Deprem-ve-%C3%87ocuk-Mahpuslar%C3%96n-Ara%C5%9Ft%C4%B1rma-Raporu_TCYOV.pdf
3
4
3