CİSST 2022 YILI HAPİSHANELER RAPORU Ayrıca, TBMM İnsan Hakları İnceleme Komisyonu tarafından 2018 yılı itibariyle Türkiye hapishanelerinde “aşağı yukarı 248” engelli mahpus bulunduğu bilgisi verilmiş durumdadır.33 “Aşağı yukarı” olarak ifade edilen engelli mahpuslardan sadece hükümlülerin mi, yoksa hükümlü ve tutukluların tümünün mü kastedildiği belirsizdir. 2015 yılından bu yana derneğimize başvuran engelli mahpus sayısının 300’den fazla olduğu düşünüldüğünde, her iki geçmiş tarihli verinin de gerçek engelli mahpus sayısını yansıtmaktan uzak olduğu ortadadır.34 Geçtiğimiz yıllarda yayınlanan raporlarımızda35 da belirttiğimiz gibi, engelli mahpuslara dair istatistiklere ve engel durumlarına ilişkin ayrıştırılmış veriye ulaşmak ve bu engel durumlarına yönelik hapishanelerde alınan önlemlere ilişkin bilgi edinmek için yaptığımız çeşitli başvurular kamu otoriteleri tarafından cevapsız bırakılmıştır. Bu tür bilgilere ulaşamamak, var olan sorunları daha da çözümsüz hale getirmektedir. Engelli mahpuslara ilişkin ayrıştırılmış bir veri tutulmaması, engelli mahpusların hapishanelerde yaşadığını sorunların çözümü ve özgül ihtiyaçlarının karşılanmasının da önünde bir engel teşkil etmektedir. Politika Önerisi: Türkiye hapishanelerindeki engelli mahpuslara ilişkin istatistikler uluslararası sözleşmedeki tanım esas alınarak tutulmalı ve mahpusların engellilik tür/oranlarına dair ayrıştırılmış veriler kamuya açık olmalıdır. 5.3. Öne Çıkan Başlıklar Geçen yıllarda olduğu gibi bu yıl da sağlığa erişim, Rehabilitasyon Tipi hapishaneler, Adli Tıp Kurumları, erişilebilirlik, engelli maaşı, ve yoksulluk; engelli mahpusların başlıca problemleri arasında yer almaktadır. Uzun yıllardır var olan bu sorunların COVID-19 salgını ile daha da derinleştiği gözlemlenmiştir. Pandemi halihazırda var olan sorunların bir an önce çözülmesi gereken derin krizler olduğunu bir kez daha göstermiştir. Engelli mahpusların yaşadığı hak ihlallerinin büyük bir çoğunluğu ayrımcılık temellidir.36 Fakat, ayrımcılık her zaman ayrı davranmaktan değil, bazen de aynı davranmaktan kaynaklanmaktadır. Engelli mahpus kendisine tanınan hakları kullanamadığında doğrudan ayrımcılığa uğrarken, kendisine yönelik düzenlemeler yapılmadığında da dolaylı ayrımcılığa uğramaktadır. Engelli olmayan kişilerin bakış açısı, yani sağlamcılık algısı ile tasarlanan hapishanelerin fiziksel erişilmezliği, engelliler için sağlık, atölye, görüş gibi temel haklarından faydalanmayı oldukça zorlaştırmaktadır. Ülkenin “ucuz işgücü kaynaklarından” biri olarak kullanılan hapishanelerde dahi engelli mahpuslar kendilerine yönelik bir istihdam bulamamaktadır. Engelli mahpusların hapishanede hayatlarını idame ettirebilmek için engelli aylığından başka bir gelir kaynakları yoktur. Bu bilgi, TBMM İnsan Hakları Komisyonu’nun 14.11.2018 tarihli toplantısının birinci oturumunun tutanağından alınmıştır. Bkz. 14.11.2018 İnsan Hakları.indd (tbmm.gov.tr). Erişim Tarihi: 20.09.2023 34 Bu veri, CİSST veri tabanından elde edilmiştir. 35 https://cisst.org.tr/tcps-yayinlari/raporlar/. Erişim Tarihi: 20.09.2023 36 Sisli, M. (2019). Uluslararası ve Ulusal Hukuk Çerçevesinde Özgürlüğünden Mahrum Bırakılan Engellilerin Tutulma Koşulları. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi, Sayı 2, 22.7.2019, s. 79-105. 33 72