CİSST 2022 YILI HAPİSHANELER RAPORU 1. ÇOCUK MAHPUSLAR 1.1. Tanım Kendi yargılamaları dolayısıyla hapsedilen 12-18 yaş arası çocuklar ile annelerinin yargılamaları dolayısıyla hapsedilen 0-6 yaş arası çocuklar, Türkiye hapishanelerindeki çocuk nüfusunu oluşturur. Hapishane nüfusuna oranla söz konusu çocuk gruplarının sayıca çok az kalması ve mevzuat ile uygulamanın çocuk hakları odaklı olmaması, yetişkin infaz sistemi içinde bu çocukların çok geniş bir alanda hak ihlallerine maruz kalmalarına sebep olmaktadır. Mevcut sistemde bir çocuk için hapsetmenin kendisi, tek başına hak ihlalidir. Onun ailesinden, arkadaşlarından, eğitim-öğrenimden ve sağlıklı gelişimini destekleyecek olanaklardan mahrum kalması sonuçlarını doğurur. Bu haliyle çocukların hapsedilmesi, onarıcı adaletin bir parçası olmaktan çok uzaktadır. Bu alanda çalışan sivil toplum örgütleri ve hak savunucuları, çocukların hapsedilmesi yerine onları destekleyecek alternatif mekanizmalar üretilmesini ve çocuk hapishanelerinin kapatılmasını savunur. 1.2. Genel Durum Mart 2020’de başlayan açık hapishanelerdeki COVID-19 izni, 2022 yılı boyunca da devam etmiştir. Bu sebeple açık hapishane statüsündeki çocuk eğitimevlerinde tutulan hükümlü çocuklar, bu izinden faydalanarak 2022 yılını kurum dışında geçirmiştir.1 2022’de hapishanelerde fiilen tutulan çocuk grupları, tutuklu veya hükmen tutuklu 12-18 yaş arasındaki çocuklar ile anneleriyle tutulan 0-6 yaş arası çocuklar olmuştur. Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü (CTE), mahpusların yaş gruplarına dair birtakım istatistikleri görece düzenli şekilde ilan etse de bu istatistiklere anneleriyle tutulan 0-6 yaş arası çocuklar dahil edilmemiştir. Bununla birlikte, Şubat 2022’de Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürü’nün anneleriyle tutulan çocuk sayısının 396 olduğu şeklindeki açıklaması basına yansımıştır.2 12-18 yaş arası çocuk mahpuslara dair CTE’nin açıkladığı verilere göre, 31.12.2021 itibariyle ve -2022’de açıklanan son veri olarak- 01.11.2022 itibariyle çocuk mahpusların tutuklu/hükümlü ve ikili cinsiyet temelli sayıları aşağıdaki gibidir: Ulaşılan istatistiklere göre, 31.12.2021 tarihi itibariyle 630’u hükümlü, 1.311’i tutuklu olmak üzere toplamda 1.941 çocuk mahpus bulunmaktayken, 01.11.2022 itibariyle 801 hükümlü, 1.709 tutuklu olmak üzere bu sayı 2.510’a yükselmiştir.3 Bu veriler incelenirken, istatistiklerin günlük olarak çekildiği ve mahkemelerin/hakimliklerin yeni tutukluluk ve tahliye kararları verdiği göz önünde bulundurularak, yıl boyunca hapsedilen çocuk sayısının daha fazla olduğu unutulmamalıdır. 2022 yılı boyunca hükümlü çocukların COVID-19 izninde olması dolayısıyla bu raporda 2022 yılı değerlendirmesine konu edilen çocuk mahpuslar, tutuklu ve hükmen tutuklu çocukları ifade etmektedir. 2 https://www.milliyet.com.tr/gundem/cezaevlerinin-gonullu-mahk-mlari-6696290. Erişim Tarihi: 27.04.2023. 3 Hükümlü çocuklar, haklarında bir başka yargılamadan tutuklama kararı olmadığı müddetçe Covid-19 izninden dolayı cezalarını kurum dışında geçirmektedir. 1 40