CİSST 2022 YILI HAPİSHANELER RAPORU 4. HASTA MAHPUSLAR 4.1. Tanım En genel sözlük anlamıyla hasta; “esenliği yerinde olmayan, sağlığı bozuk olan, organlarından herhangi birinin işleyişinde bir bozukluk duyumsayan” kimsedir. Aslında herhangi bir sağlık hizmeti alıcısı olmak, ‘hasta’ tanımını beraberinde getirir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, “sağlık sadece hastalık ve sakatlığın olmayışı değil, bedence, ruhça ve sosyal yönden tam iyilik halidir.” Bu tanımlama çerçevesinden baktığımızda, Türkiye hapishanelerindeki hasta mahpus sayısının oldukça yüksek olduğunu öngörmek zor değildir. Çünkü “dünya üzerindeki hapishane sistemlerinin çoğunluğunun içinde bulunduğu kötü koşullar, birçok ülkede hapishanelerin aşırı kalabalık olması, mahpuslar arasında riskli davranışların baskın olması ve birçok hapishane sistemindeki sağlık hizmetlerinin yetersizliği, hapishanelerde hastalık ve ölüme yol açan temel faktörlerden bazılarıdır.” 27 Bütün bunlar göz önünde bulundurulduğunda, hasta mahpusların fiziksel, zihinsel veya ruhsal tedavi ve tıbbi bakım gibi hapishanenin standart uygulamalarından farklı ihtiyaçları ortaya çıkmaktadır. Hapishanelerinin kapalı, kalabalık, hijyenik olmayan yapıları ve sağlığa erişim konusundaki kısıtlılığı fiziksel, ruhsal, zihinsel; süreğen, çoklu ve ağır hastalığı olan mahpusları özel ihtiyaca sahip mahpus grupları haline getirmektedir. 4.2. Genel Durum 2022 yılı içerisinde pandemi önlemleri yavaş yavaş kaldırılmaya başlanmış olsa da hapishanelerde yılın ilk çeyreğine kadar COVID-19 kaynaklı sorunlar ve kısıtlamaların devam etmesi, düzenli ve çoklu tedaviye erişmesi gereken hasta mahpusların tedavi ve bakım süreçlerini olumsuz etkilemeye devam etmiştir. Pandemi öncesinde de var olan bu sorunlar, pandemi şartlarıyla birlikte daha fazla derinleştirmiştir. Hapishaneler, kapalı ve kalabalık yapıları nedeniyle bulaşıcı hastalıklar bakımından riskli mekanlardır ve bu nedenle, 2022 yılında da COVID-19, Kuduz, Tüberküloz gibi bulaş riski yüksek hastalıklar, derneğimize başvuran mahpuslar arasında yaygın olarak gözlemlenmiştir. Derneğimize başvuran ağır hasta mahpusların büyük çoğunluğunu ise kanser hastası mahpuslar oluşturmaktadır. CTE tarafından Türkiye hapishanelerinde tutulan hasta mahpuslara ilişkin herhangi bir istatistik kamuoyu ile paylaşılmadığı gibi, bu konuda yaptığımız bilgi edinme başvuruları da “kurum içi bilgi” olduğu gerekçesiyle cevapsız bırakılmıştır. Bu durum, hasta mahpuslarla ilgili resmi bir veri tutulup tutulmadığına dair bir belirsizliğe yol açmaktadır. Verilerin tutulmuyor/paylaşılmıyor olması, hasta mahpuslara ilişkin analiz yapabilmemizi zorlaştıran kronikleşmiş bir sorundur. Bununla birlikte, İHD’nin Nisan 2022’de açıkladığı sayılara göre, hapishanelerde “651’i ağır olmak üzere 1.517 hasta mahpus bulunmaktadır”.28 2015 yılından bu yana CİSST’e ulaşan hasta mahpus sayısı ise 879’dur. Elbette bu sayılar, sadece bu iki derneğin tespit edebildikleri ile olup, Türkiye’deki hasta mahpus sayısı bundan çok daha fazladır. 27 28 https://www.unodc.org/documents/justice-and-prison-reform/Prisoners_with_special_needs_HB_Turkish.pdf, s. 144, Erişim Tarihi: 12.08.2023 https://www.ihd.org.tr/wp-content/uploads/2023/07/2022-Hapishane-Raporu-1.pdf. Erişim Tarihi: 09.09.2023 63