CİSST 2022 YILI HAPİSHANELER RAPORU 5.3.1. Sağlık Hizmetlerine Erişim Pandeminin başında durma noktasına gelen hastane sevkleri, düzenli tedavi görmesi gereken engellilerin durumunu da olumsuz yönde etkiledi. COVID-19 salgınıyla birlikte hastane sevklerinin büyük bir kısmı çok uzun süre boyunca durduruldu ve 2022 yılında da tam olarak eski seyrine dönmedi. Ayrıca, hayatını tek başına idame ettiremeyen engelli mahpuslardan bazıları, hastaneden dönüşte uygulanan mecburi karantina sürecinden dolayı hastaneye gitmek istemedi. 2022 yılının sonlarına doğru hastane dönüşü karantinası tamamen kaldırılsa da yürürlükte kaldığı dönem birçok engelli mahpusun tedavisi yarım kaldı veya hiç başlayamadı. Fizik tedavi, rehabilitasyon vb. düzenli ve çoklu tedavi görmesi gereken engelli mahpusların tedavilerine devam edilemediği için engellilik oranlarında artış meydana geldiğine ilişkin başvurular derneğimize ulaştı. Dernek olarak aldığımız en yoğun şikayetlerden biri, revire çıkarılmanın ve sonrasında hastaneye sevk edilme sürecinin çok uzun sürmesi sebebiyle sağlığa erişimin engellendiğine ilişkindir. Hapishanelerde birinci basamak sağlık hizmetlerinden olan revir hizmetine erişemeden, ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmeti olan hastane sevki gibi hizmetlere de erişilememektedir. Hapishanelerdeki sağlık personeli sayıları ve çalışma saatlerinin mahpusların sağlığa erişimi için yeterli olmaması, engelli mahpusların düzenli ve çoklu tedaviye erişimini zorlaştırmaktadır. Bunun yanında, engelli mahpusların hem engellilik durumlarının tespiti hem de sonrasında haklarına erişimleri için “Engelli Sağlık Kurulu Raporu” ve “Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu” almaları gerekmektedir. Ancak engelli mahpuslar, 2022 yılında da sıklıkla bu raporları alma süreçlerinin çok uzun olduğundan ve bu süreçte birçok hak ihlali ile karşılaştıklarından bahsetmiştir. Hapishanelerdeki düzenli ve çoklu tedaviye erişimin bu denli zor olması, engelli mahpusların yaşam hakkı ihlali iddialarını da gündeme getirmiştir.37 Politika Önerisi: Kronik ve çoklu hastalıkları olan engelli mahpusların düzenli tedaviye erişebilmesi için tüm hapishanelerde gerekli tıbbi ekipman, medikal malzeme, sağlık personelinin sürekliliği gibi imkânlar sağlanmalı, sağlık personeli sayıları ve çalışma saatleri hapishane nüfusunun ihtiyacını karşılayacak düzeyde iyileştirilmelidir. 5.3.2. R Tipi Hapishaneler ve Adli Tıp Kurumları R tipi hapishaneler, diğer hapishane tiplerine nazaran engelli ve hasta mahpuslara göre tasarlanmaktadır. R tipi dışındaki hapishanelerde kalan mahpusların pandemi sürecinde çoklu ve düzenli tedaviye erişmeleri daha da zorlaşmıştır. CTE’nin internet sitesinde yer alan bilgiye göre, “akıl hastalığı dışında ruhsal rahatsızlıkları bulunan hükümlüler için Adana, Elazığ, Manisa ve Samsun E Tipi Ceza İnfaz Kurumlarında oluşturulan üniteler ile İstanbul/ Metris R Tipi Kapalı (158 kişi kapasiteli) ve Menemen R Tipi Kapalı (156 kişi kapasiteli) sağlık ünitesi hizmete alınarak faaliyete geçirilmiştir.”38 Bununla birlikte, CİSST’in Adalet Bakanlığı’na kaç adet R tipi hapishane olduğunu sorduğu bilgi edinme başvurularına iki farklı cevap verilmiştir. Verilen cevapların birinde Elazığ, Metris ve Menemen R Tipi hapishanelerinin aktif olarak kullanıldığı, diğer cevapta ise Elazığ R Tipi’nde halihazırda mahpus alımına başlanmadığı belirtilmiştir. Sağlanan bu çelişkili bilgiler nedeniyle R tiplerine dair doğru bilgi ve veriye ulaşmakta zorluk yaşanmaktadır. 37 2022 yılında engelli mahpuslar Mehmet Bozan ve İbrahim Yıldırım’ın hapishanede yaşamını yitirmelerinin nedeni olarak tedaviye erişememiş olmaları gündeme gelmiştir. Bkz. https://www.gazeteduvar.com.tr/olmeden-once-12-mektup-yazdi-bana-iskence-edecekler-haber-1581833. Erişim Tarihi: 20.09.2023 38 https://cte.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/cik-genel-bilgi. Erişim Tarihi: 01.03.2022. 73