ÖĞRENCİLER VE EĞİTİME ERİŞİM EĞİTİM İZLEME RAPORU 2021 Çocuk mahpusların yanı sıra cezaevlerinde annelerinin yanında kalan 0-6 yaş çocuklar da bulunuyor. Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün Mart 2021’de yaptığı basın açıklamasına göre cezaevlerinde annelerinin yanında kalan 345 çocuk bulunuyor.231 2018 yılında paylaşılan verilere göre bu sayı 763’tü.232 Araştırmalar cezaevlerinde anneleriyle beraber kalan çocukların ciddi gelişimsel risklere maruz kaldığını gösteriyor.233 Çocukların gelişimlerini destekleyecek oyun odaları her cezaevinde bulunmuyor. 26 Temmuz 2021 tarihinde Adalet Bakanlığı ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB) arasında imzalanan Tutuklu, Hükümlü veya Yükümlüler ile Çocuklarının Sosyal Hizmetlerden Yararlandırılması Hakkında İşbirliği Protokolü’ne göre cezaevlerinde anneleriyle kalan çocuklar için oluşturulan oyun ve emekleme alanları için “eğitici araç ve gereçler imkânlar dahilinde bağış yoluyla” temin edilecektir.234 Cezaevlerindeki çocukların gelişimlerini destekleyecek alanların her çocuk için sağlanması mevzuatla güvence altına alınmalıdır. Aynı şekilde bazı ceza infaz kurumlarında bulunan, MEB’e bağlı 3-6 yaş grubuna yönelik Adalet Anaokulları’nın da her çocuk için erişilebilir olması ve çocukların özel durumlarından kaynaklı gereksinimlerini gözetecek şekilde düzenlenmesi önemlidir. 2021 yılında Adalet Bakanlığı’nın AB işbirliğiyle başlattığı Annesinin Yanında Kalan Çocuklar için Kurum Modeli Geliştirilmesi (Annemleyim) Projesi kapsamında, annelerinin yanında kalan çocuklar ve annelerin kurum dışındaki çocuklarına yönelik ihtiyaç analizlerinin yapılması planlanıyor. İhtiyaç analizleri doğrultusunda gerekli mekânsal düzenlemelerin yapılması, çocuklara yönelik aktiviteler ve eğitim programı için içerik hazırlanması ve çocuğun etrafındaki yetişkinlerin güçlendirilmesi hedefleniyor.235 Proje kapsamında Sincan Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda pilot uygulama olarak anne-çocuk ünitesi inşa edildi.236 Çocukların anneleriyle beraber gelişimsel özelliklerine uygun mekânlarda kalmasına ve EÇE hizmetlerinden faydalanmasına olanak tanıyan bu ünitelerin benzer koşullardaki tüm çocuklar için yaygınlaştırılması gereklidir. KORUNMA İHTIYACI OLAN ÇOCUKLAR Çocuk Koruma Kanunu’nda korunma ihtiyacı olan çocuklar “bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal ve duygusal gelişimi ile kişisel güvenliği tehlikede olan, ihmal veya istismar edilen ya da suç mağduru” çocuklar olarak tanımlanıyor.237 Kanunda devlet tarafından çocuklara yönelik alınması gereken koruyucu ve destekleyici beş tedbir sıralanıyor: Danışmanlık tedbiri, eğitim tedbiri, bakım tedbiri, sağlık tedbiri ve barınma tedbiri. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, çocuklara yönelik hizmetlerinde çocuk hakları doğrultusunda aile odaklı yaklaşım önceliğini esas aldığını belirtiyor.238 Bu nedenle kurum bakımına alınmada ailelerin yanında desteklenebilmeleri için Sosyal ve Ekonomik Destek (SED) Hizmeti sağlanıyor. Aileler çocukların bakımları için gerekli ihtiyaçların karşılanabilmesi için süreli ve geçici ekonomik desteklerle güçlendiriliyor. ASHB 2020 Yılı Faaliyet Raporu’na göre 2020 yılı sonu itibarıyla SED’in geçici ve süreli ekonomik desteklerinden 129.422 çocuk ve genç faydalandı.239 2017 yılında başlatılan SED Hizmetinin Etkinliğinin Artırılması (Okul Destek) Projesi kapsamında çocuklara yönelik akademik, sosyal, kültürel ve sportif etkinlikler 231 Ceza ve Tevki̇fevleri̇ Genel Müdürlüğü, 9 Mart 2021. 232 Atila, 29 Mart 2021. 233 Şahinöz vd., 2019; Bağ ve Bıçakçı, 2016. 234 Adalet Bakanlığı ve ASHB, 26 Temmuz 2021. 235 T.C. Avrupa Birliği Başkanlığı, 29 Ocak 2021. 236 Adalet Bakanlığı, 10 Ekim 2021. 237 Çocuk Koruma Kanunu, 15 Temmuz 2005. 238 ASHB, 2020. 239 ASHB SGB, 2021. 55